Orballo na Lareira

Programa Arraiano Maior 2011

2011-07-31T19:25:00.002+01:00

PROGRAMA ARRAIANO MAIOR DA RAIA SECA 2011

Sábado, 20 agosto de 2011. ENTRIMO

10:00 h. Encontro na igrexa de Santa María a Real, Terrachán (Entrimo).

Lectura do manifesto arraiano.

10:30 h. Comezo dunha visita guiada á igrexa. Ao rematar degustaremos uns doces na alameda da Terrachán.

Música e lectura de poemas.

11:00-13:30 h. Subida en autocar ata Queguas para facer para facer a ruta de sendeirismo (guiada) que ten habilitada o Parque Natural Baixa Limia-Serra do Xurés, onde ollaremos “Os Carríns” construccións que servían para aloxar o gando, e visitaremos As Cortes da Carballeira e a Casa da Moura (impresionante monumento megalítico), ademáis gozaremos coas vistas panorámicas da Serra do Leboreiro, Serra do Quinxo, Santa Eufemia e o Xurés. Cun pouco de sorte atoparémonos con cabalos da raza “garrana” e tamén con gando “cacheno”.

Música e lectura de poemas.

14:00 h. Xantar no restaurante Barcelona. Para participar na comida haberá que anotarse previamente.

PARA ANOTARSE NO XANTAR:

Hai que comunicalo por correo electrónico (xesusdiaz@gmail.com) ata o día 16 de agosto, e facer o ingreso de 20 euros no número de conta: 2080 0329 31 0040005303, concepto: xantar arraianos.

18:00 h. Subiremos ao Pedreiriño para proceder o nomeamento de Bento Gonçalves da Cruz como Arraiano Maior da Raia Seca do ano 2011, a cargo do Arraiano Maior do ano anterior, Padre Fontes.

O horario do programa é pola hora local española.

Recomendamos levar auga, e ir provistos de protección solar e algo para cubri-la cabeza.

Organiza: ARRAIANOS

www.arraianos.com

http://cadernoarraiano.blogspot.com

Arraiano maior da raia seca 2011. Bento da Cruz

2011-07-22T00:37:00.000+01:00

Pero cuando el sol muere todo se muestra claro,

ya no miente el ocaso ni nos rasga la rosa.

Ben Clark

O día 20 de agosto imos facer entrega do recoñecemento de "Arraiano maior da raia seca" ao escritor portugués Bento da Cruz. Xuntarémonos ás 11 da maña na Terrachán (Entrimo). Como adoita ser habitual nestes cónclaves arraianos, haberá música, poesía e un bo xantar. Xa pola tarde, o Padre Fontes, Arraiano Maior do ano 2010 e o xefe Ferrín farán entrega da guillada de mando ao Arraiano Maior do ano 2011. Para anotarse no xantar e na andaina é preciso facelo canto antes (último día 16 de agosto). Lembrade que a presenza e a asistencia á comida hai que comunicala a través do meu correo electrónico xesusdiaz@gmail.com

NUNS DÍAS PUBLICAREMOS O PROGRAMA PECHADO. Ide facendo sitio nas vosas axendas.

Manifesto Arraiano Maior da Raia Seca

2010-08-21T00:22:00.002+01:00

Irmáns arraianos, por segundo ano e esta vez en Castro Laboreiro, onde comeza o mundo, onde o vento non para de esculpir o seu tempo na pedra con tódalas formas imaxinables, nun lugar que en si é un auténtico monumento, onde as fronteiras son a imaxinación e os prexuízos de cada quen, onde os primeiros poboadores se agarraban á eternidade en túmulos funerarios que simulaban estrelas nas noites estreladas deste ceo sempre agradecido cando un o olla agarimoso dende eiquí, e que acertadamente describe Manolo Rivas nun poema onde di: “Altares aleixoados / que apreixan os ceos.

Nesta nova cita para recoñecer como Arraiano Maior da Raia Seca ao Padre Fontes por parte da Asociación Arraianos, que mellor lugar que Castro Laboreiro, onde os lobos son súbditos dos cans e os homes transmiten a súa rica mitoloxía que asolaga esta terra sempre ceibe.

O Padre António Fontes é un arraiano por nacimento e convicción, un persoeiro feito e acrecentado na singularidade que vivimos os que habitamos estas terras, e como bo entendedor deste mundo telúrico e real, agranda a súa figura cando afirma que “o Porto sem mim cresce e a minha terra, sem mim, míngua”, e con esa claridade que da o coñecemento do lugar que habitas e da xente coa que convives, este home ergue o espírito e cultiva a alma dos seus feligreses, de parroquia en parroquia a cabalo ou en motorizada, pero coa idea firme de facer a súa labor sempre nestas serras mudando de local, pero não mudando de gente” como afirma. Pero seguro que será lembrado para sempre como o precursor dos Congresos de Medicina Popular en Vilar de Perdizes.

Aínda que os arraianos estamos convencidos de que o Padre Fontes é tal vez a reencarnación, evolución, transposición ou complemento de outros padres que habitaron estas terras noutra hora como aconteceu co célebre e mal logrado Gonçalo Coelho que tan enorme pegada deixou en Pitões das Júnias e A Cela, onde foi durante moito tempo venerado por galegos e portugueses como San Gonçalo de Pitões. Ou tal vez ten a mesma necesidade de xunguirse ao granito serrano como aconteceu con frei Lorenzo de Vera que se auto proclamou “abade bendito” por bendición papal do mosteiro de Santa María das Júnias, vivindo coma un señor feudal nas súas terras defendidas por bandidos e criminais. Pero seguro que el se sente identificado co ilustre padre Anibal, que amaba o Castro Laboreiro e así o deixou escrito nestes versos: “Quero adormecer no berço / onde sorri em criança / só então terei sossego / como na distante infância.

En lugares coma este, no que somos conscientes da nosa ridiculez, do pequenos que somos e o pouco que duramos, é cando máis claramente podemos reflexionar sobre a capacidade de construír e destruír que posúe o ser humano, pero que ao fin todo pasa, que somos tan efémeros coma un laio, e quedaremos na memoria dos nosos, mesmo dalgunha xente, e algúns na memoria dun pobo.

Dicía un Arraiano que ben puido ser un Arraino Maior e que nos deixou antes de tempo (o estremeño Ángel Campos Pámpano), que escribiu estes fermosos versos: “mientras pueda pensarte / no habrá olvido”. Agrandemos esa memoria, e fagamos bibliotecas deste sentir único, afondemos a pegada nos penedos que nos arrodean e queden aí para sempre.

Pero nós reconfortámonos coa natureza como escribiu un dos primeiros arraianos “Os altos promontorios o choraram / e dos rios as águas saudosas” deixou dito Camoens. E acrecentamos o espírito, e o desacougo nos silencios que describe Baldo Ramos nestes versos: “e detrás de cada silencio / haberá sempre alguén que espera”. E nesa teima por descubrir o que se nos esconde a esencia da inmensidade que nos arrodea, “Há-de haber uma cor por descobrir, / um juntar de palavras escondido, / há-de haber uma chave para abrir / a porta deste muro desmedido” dixo Saramago.

E non deixamos de identificarnos cando detemos o tempo na memoria que se escribía con verbas nas lareiras da nosa infancia, e reafirmámonos no que somos cando transmitimos esa pegada aos nosos, eses novos arraianos que veñen para facer país nun novo mundo, e con novas fronteiras tan invisibles como palpables.

Rematamos este manifesto berrando dende esta altura a quen o queira escoitar, berrando a rabia que produce un tempo de gobernantes minúsculos, de seres ananos coma os descritos por Celso Emilio Ferreiro que non deixan de medrar e multiplicarse coma os vermes, nun tempo de retroceso e procuras de identidades falsas, nun vieiro que non conduce a ningures e que nos afoga a gorxa e creba o espiñazo, férennos co que máis nos doe, con asfixiar a nosa lingua, e por iso digo en voz alta “Na casa dos meus avós arrecendente / a sí propia, singular no mundo; / nos cabalos da serra e nos mineiros / de Lousame aquil vinte de Santiago, / reclamo a libertade pró meu pobo”, facendo nosos os versos do Arraiano Maior Xosé Luís Méndez Ferrín.

Suso Díaz

Arraiano Maior da Raia Seca para o Padre Fontes

2010-07-31T01:36:00.003+01:00

O olhar funde-se na paisagem com a consciência clara

de quem nela busca a transparência, a visão submersa,

remota, das coisas que existiram, o puro testemunho do ar

na profundidade.

Ángel Campos Pámpano

O vindeiro 14 de agosto a Asociación Arraianos nomeará como Arraiano Maior da Raia Seca ao Padre António Fontes en Castro Laboreiro, un persoeiro implicado no desenvolvemento de Vilar de Perdizes no Barroso portugués.

O Padre Fontes é un recoñecidísimo persoeiro da raia seca, e foi o promotor da celebración de congresos de medicina popular que se celebran na súa localidade de residencia, onde se fala do divino e do humano.

A xornada de homenaxe está chea de actos programados pola Asociación Arraianos e o Núcleo de Estudos e Pesquisas dos Montes do Laboreiro. Comezamos coa lectura do manifesto no Marco 51 e comezo do roteiro polos montes do Laboreiro, con lectura de poemas en diferentes lugares simbólicos da rota.

Teremos un xantar na mítica Pena de Anamán á maneira arraiana, onde aproveitaremos para afondar na nosa realidade e afondar as raizames de amizade e coñecemento que nos caracteriza aos arraianos dunha e doutra banda desta fronteira imposta.

E xa pola tarde para repousar da enchente de comida, licores e verbas, unha visita guiada a un canil de can do Laboreiro.

A iso das cinco da tarde (hora portuguesa), o Arraiano Maior da Raia Seca nomeado o ano pasado, Xosé Luís Méndez Ferrín fará entrega da guillada ao Padre Fontes, e con este distintivo tan significativo da nosa terra pasará a formar parte dos arraianos distinguidos pola nosa asociación.

Pola noite, para rematar un día cheo de emocións, presentaremos o número VIII da revista Arraianos, adicada nesta ocasión á raia.

Vémonos en Castro Laboreiro.

Cartaz: Baldo Ramos

Foto: M. Míguez

Iván Salgado un xadrecista con fondas raizames arraianas

2010-06-22T23:54:00.002+01:00

Caso e descaso as damas e os valetes.

Andan os reis pasmados nesta farsa.

José Saramago

O pasado sábado, foi unha xornada de emocións dispares, comezou coma de costume cunha viaxe a unha fermosa cidade de Extremadura (Villafranca de los Barros), para asistir co meu fillo ao “IV Festival Internacional de Xadrez Ruy López” que iste ano se celebraba nesta fermosa vila da terra de barros. Non deixo de sorprenderme pola teima que nesta terra segue a medrar arredor deste deporte, este torneo é unha boa mostra do traballo ben feito e do interese que hai por darlle cada día un pulo maior e integralo en todas as etapas educativas.

Ese día dábanse cita os sub-16 e remataban os “xenios” do panorama internacional que aquí competiron en varias rondas. É unha gozada ollar ese crisol de rapazas e rapaces de Extremadura e Portugal que se enfrontaban diante dunha táboa para amosar as súas destrezas, e ao rematar non deixaban de brincar polos corredores das instalacións, unha mostra de que acabada a partida as inquedanzas infantís seguen a desenrolarse de igual xeito que en calquera parque de xogos.

Pero o sábado foi completo, pois atopei a José Carlos un ourensán afincado en Zafra que había alomenos dous anos que non coincidíamos, e que novamente viña acompañando a seu fillo a este torneo que cada dous anos se celebra na súa cidade de residencia. Tivemos tempo para repasar o acontecido en Galicia dun tempo a esta parte, e tamén para rirnos un pouco de nós mesmos, desa manía que non nos deixa vivir en ningures plenamente, pois sempre estamos pensando en retornar á terra (e cando un retorna), xa nada é o mesmo e a desafección e desarraigamento é dobre, unha verdadeira tolemia que só se pode saber cando se vive en primeira persoa.

Xa pola tarde, entre cafés e pastas, tiven tempo para falar con Iván Salgado, un rapaz ourensán que con 18 anos e sendo xa un Grande Mestre do Xadrez, resultou ser unha persoa encantadora, sinxela e que me sorprendeu moi gratamente. Logo dunha sesión de fotos co meu rapaz e de comentar aconteceres da nosa terra natal (en galego, por suposto), confesoume que seu pai é de Riocaldo, o que me encheu de ledicia e levounos a tocar outras cousas que a bo seguro non houbésemos falado.

En fin, que a meirande promesa española do xadrez mundial, afonda as súas raizames en Lobios, máis concretamente en Riocaldo, nese lugar escollido polos romanos para estender unha das súas vías e aproveitar as propiedades da auga e da natureza no seu beneficio. Coido que estamos de noraboa.

25 de Abril é liberdade

2010-04-25T00:57:00.006+01:00

A memoria é a vida que nos deron

-entre cantos de loita e liberdade-

aqueles que, por dárnola, morreron.

Victor Campio Pereira.

Nesta data non podo deixar de voar o Alentejo, e deitarme a sombra da aciñeira que Zeca Afonso tan ben recrea nos seus versos símbolo da liberdade, liberdade de Portugal, liberdade dos que nos sentimos tamén portugueses, arraianos, irmáns en definitiva desta península que habitamos.

Recordar algo tan marabilloso, tan enorme (como diría o amigo Joao Luís Días), que acontece en tan poucas ocasións, é un tempo para reafirmarse no que temos e tanto nos custou acadar, algo tan fráxil e que non podemos descoidar, esta liberdade que gozamos é un froito que ten que seguir a sementar e non podrecer endexamais.

Feliz 25 de Abril.

P.D: Hoxe, se me queredes atopar, estou debaixo dunha aciñeira. Quedades convidados.

Noveno aniversario de BaixaLimiaXures.com

2010-03-16T00:47:00.005+01:00

Hoxe hai nove anos que comezaba a súa andaina por esta rede de fíos invisibles que conduce a calquera sitio a miña web BaixaLimiaXures.com, e hoxe tamén es un bo momento para recordar o que supuña para unha bisbarra coma a nosa poder asomarse ao mundo, algo que agora nos parece do máis natural, non o era no ano 2001, cando internet comezaba a abrirse paso dentro da nosa sociedade e todo era moi rudimentario comezando polas conexións, e rematando polos programas que nos permitían construír esta ilusión que me desacougaba e que coido serviu para algo, pois hoxe camiñamos no horizonte do millón e medio de páxina vistas, e coido que coa colaboración de moitos amigos que desinteresadamente aportaron datos, comentarios e fotografías, BaixaLimiaXures. com fixo de ponte na distancia e serviu para que algúns veciños que viven lonxe da súa terra se encontrasen de novo con esa realidade que cada día ocupaba unha parte do seu pensamento.

Queda moito por facer, tamén é certo que precisa unha renovación en profundidade e espero que máis cedo ca tarde a leve a cabo.

Moitas grazas a todos os que fixestes posible este soño, e unha aperta moi forte para os que dende os cinco continentes vos achegades por esta fiestra que é vosa.

Escusalla

2010-03-02T23:57:00.012+01:00

Através de uma névoa eis-me insensível

Ao que vivi; e que já não se inibe

No que creio que sou, e sinto; e obtive

Ver-me ver quem fui eu e hoje é invisível.

Fernando Pessoa

Nestas últimas datas, sucédense as novas repetidas sobre a casa da Escusalla situada entre os lugares de Ludeiros e Compostela no término municipal de Lobios. Como queira que tivemos a sorte de que o tema o tratase o programa de Iker Jiménez Cuarto Milenio, a nova xa deixou de ser algo provinciano para se converter en universal, pero o certo é que soubo a pouco, pois esperábamos que fose abordada na súa plenitude, pero visto o visto, quedaron moitas cousas por dicir, e polo tanto tentarei verquer un pouco máis de luz sobre este sitio que coñezo tan ben e do que sei algunhas cousas, pois como se pode ver na reportaxe os veciños de Ludeiros non foron consultados, a pesares de ser os que máis contacto temos coa casa ao ter que pasar sempre polo camiño que nos comunica co mundo.

Os acontecementos que eu coñezo parten da base de que son feitos contados por persoas que a min mos transmitiron, ben por telos vivido ou ben por que a eles contáronllo no seu momento, logo cada un que saque a conclusión que queira.

O primeiro feito que me deixou abraiado foi o que me contou un familiar moi achegado que unha pechada e sen luar, que baixaba para Aceredo alá polos anos 50 (cando o lugar aínda estaba no val que asolagou o encoro de Lindoso), moito antes de que chegase a luz eléctrica a este lugares (se ben hai que resaltar que aínda hoxe non hai luz nesta paraxe) ou se coñecera aparato que puidese producir unha enorme cantidade de enerxía, este home cando pasaba por diante da casa atopouse co patio completamente iluminado cunha luz tan forte, que lle resultaba cegadora, unha luz que subía cara o ceo coma un raio e que dende logo o acañou, pero ante a cal non se detivo e continuo o seu camiño.

Outro acontecemento non menos estremecedor é o que me dixeron tamén algunha noite de inverno ao carón do lume na lareira, e que tiña que ver co traslado dun cadaleito dende Ludeiros ata o cemiterio de Aceredo. Polo visto os homes que portaban a caixa, cando se achegaron á Escusalla, comezaron a non poder co peso e remataron por quedar derreados.

Nas noites de inverno, dende logo o tempo pasaba doutro xeito cando se transmitían estes acontecementos de pais a fillos e de fillos a netos, e outro que chamoumoito a miña atención foi o que lle aconteceu a un veciño de Ludeiros, que unha noite que retornaba polo camiño cara a casa, logo de moito andar e estar un tanto cansado, atopouse ao carón da Escusalla un burro, e o que se lle ocorreu é que podía chegar antes se montaba a cabalo do animal e o guiaba camiño arriba, pero polo visto tal e como relatou o tal personaxe, é que o burro comezou a medrar e medrar, que mesmo semellaba un monstro ou como dicía el, semellaba parecer o diaño. A dicir verdade é que non lle faltou imaxinación, pero coidei que esta era unha das maiores invencións con respecto a este lugar que para algúns está enfeitizado.

Nunha noite de verán, subía un home novo cara Ludeiros logo dunha xornada de fiadeiro en Aceredo, este home que destaca por non ter medo a nada, ao chegar ás inmediacións da Escusalla, fronte do patio interior onde asoma un enorme balcón de pedra, detívose a ollar para Buscalque (lugar desaparecido polas augas do encoro de Lindoso), xusto entre esta aldea e Os Aguinchos (zona de praia do Río Limia), tiña fama de ser un lugar onde se xuntaban as bruxas para celebrar os seus aquelarres, e atendendo ás súas explicacións comezou a ver como voaban aquelas bruxas nas súas vasoiras, como danzaban en col a unha grande fogueira e a festa que alí se vivía resultaba tentadora, pero por se fose pouco, díxo que o viu con tal claridade que é coma se o tivese o lado, e cando menos en liña recta, había uns tres quilómetros. Pero non deixou de ser máis ca unha ilusión, pois cando subiu da casa da Escusalla cara Ludeiros, xa non era capaz de albiscar algo do visto minutos antes.

Outra das lendas que circula por estas aldeas e que tampouco se tratou no programa, é a de que en certa ocasión, viña unha veciña de Compostela guiando o carro das vacas logo de descargar un viaxe de esterco nunha leira que tiña nas proximidades, e cando encarreiraba o camiño cara o lugar, ollou para unha das fiestras que dan para o camiño e viu a pantasma dun crego, a muller chegou á casa a tremer, e co impacto do que tiña visto non articulaba palabra, ata que pasado un tempo contou o que lle tiña acontecido.

Tamén circulan comentarios sobre a posibilidade de que exista un túnel que dende a casa chegara ata as inmediacións do Río Mao, pois hai quen afirmou que unha vez cando ía acompañando a auga para regar un campo, esta perdeuse por un burato no que se sentía como caía nun espazo oco de pedra, pero nada se escavou para sacar algunha conclusión a tal afirmación.

Nos anos noventa, aínda baixaba algún que outro veciño a coller o coche de liña á estrada nacional, e un deses días un pai que tiña acompañado a súa filla, de volta para Ludeiros, cando aínda era de noite, ao pasar pola Escusalla ollou algo que o estremeceu, algo que por máis que lle insistín que mo contase, non foi quen de mo dicir e coido que endexamais saberemos o que se atopou ese día nese lugar.

A miña experiencia persoal é a de unha persoa escéptica, aínda que recoñezo que despois de ir unha morea de veces á Casa da Escusalla ao longo da miña vida, e coñecendo as historias que circulan sobre o lugar, non vou dicir que non entro alertado e cun certo medo, pero só nunha ocasión me levou a crer que dentro do patio había un porco bravo ou algo semellante, pois sentir sentín o seu roncar, ou o mesmo mo figurei, pero a verdade é que percorrín cada recuncho á procura do animal, e non atopei máis ca aire, aínda que si que é certo que nunha das cortes, vin no chan de terra un risco fresco feito cun pé de animal. Pero a realidade é que eu estaba alí só, como tiña entrado.

Se temos en conta que esta casa non ten teitos, que ademais ten unha chea de buratos nas paredes que non reteñen o aire que alí zoa todo o día, e que aínda enriba conta cunha chea de árbores de toda clase de tamaños, o certo é que te podes emborrachar de sons que se de entrada vas propenso a querer ver ou escoitar algo, seguro que algo ves ou escoitas.

Coido que podería seguir a falar de outras moitas cousas que se ten dito sobre a Escusalla, pero talvez noutra entrega complemente o dito neste post, a pena é que non se fixese unha mesa de debate sobre o tema no programa do Iker Jiménez, pois material hai de abondo -cando menos na memoria dos veciños de Ludeiros- tamén se podía facer unha certa conexión co papel que xogou a igrexa con estes temas e que tanto lle beneficiaban, ou porque non, falar da Santa Compaña que se avistou en ocasións por estes lares, ou da Estantiga, e incluso podiamos abrir o tema dos avistamentos ovni que na primeira metade dos anos noventa se produciron netas terras arraianas, e que están documentados.

Ah, e por certo, o que non entendo é que se nos siga a chamar a Galicia profunda, pois non estamos soterrados nin recluídos lonxe da sociedade que habitamos, de momento, polo que coido que somos xentes do máis normal, arraianas e moi orgullosas da nosa orixe e cultura transfronteiriza.

Sexa como for, o certo e verdade é que a Casa da Escusalla é unha construción que ten un pasado, que goza dun presente e que agardamos os veciños desta parroquia teña un futuro, pero tamén é certo que non semella chegar nunca ese demandado futuro, que non pasa senón por ser unha propiedade pública; o desexable sería que a Xunta de Galicia se fixese coa titularidade e a través do Parque Natural Baixa-Limia, Serra do Xurés, tendo en conta que somos reserva da Biosfera, e que formamos parte dun conxunto en ligazón con Portugal a través do parque transfronteirizo Gerês-Xurés, as posibilidades para este lugar poden ser varias, dende albergar un escola taller que a reconstrúa logo das pertinentes catas arqueolóxicas, e que logo sirva de granxa de especies autóctonas, semilleiro ou mesmo albergar unha sede permanente do mencionado parque transfronteirizo, ata dispor de salas de exposición, na que sen dúbida debería estar de xeito permanente a colección numismática e pictórica de Jaime Paz Bernado.

A Escusalla debe ser un deses tres puntos cardinais cos que conta o parque natural, xunto con Salgueiros en Muiños, e as cortes da Carballeira de Queguas en Entrimo.

Agardamos que sirva para algo máis que para facerse unhas cantas reportaxes os que nos gobernan, pois o certo é que de eles depende que algún proxecto saia adiante, aínda que sexa o dunha hospedería con fantasma incluído que tanto éxito teñen noutros lares.

No Furriolo e con Celso Emilio

2009-08-13T23:23:00.007+01:00

He aquí las cánulas de la sangre,

las flores de la envidia,

los nudos blancos de la muerte,

las delaciones amarillas.

Antonio Gamoneda

Os Arraianos seguimos a enche-lo verán de actos culturais e como non, o 29 de agosto ás 12 da mañá atoparémonos no Furriolo (Concello da Bola) para homenaxear aos represaliados polo franquismo, no lugar que eriximos o mural homenaxe e no que o sangue verquido non será esquecido da nosa memoria. Un ano máis faremos unha achega poético-musical da que acostumamos os arrainos.

Xa pola tarde logo de xantar e ergue-lo espírito, cando o sol acariña os curutos de Castro Laboreiro e chega menguado ás terras baixas de Celanova, a partires das 18,30 estaremos ao lado de Celso Emilio Ferreiro no cemiterio de San Breixo, onde alzaremos a voz poética e agarimaremos os ouvidos coa música do arraiano Daniel Romero, nesta data na que hai 30 anos nos deixou o meirande poeta que pariu a terra galega, pero que vive para sempre en nós cos seus versos inmortais.

Esperámosvos a todos neste día de memoria.

Máis información en Arraianos.com e no Caderno Arraiano

Cartaces deseñados por Baldo Ramos.

Arraiando un verán de actividades

2009-07-20T23:52:00.008+01:00

Abram-me as portas da rua
cubram de asfalto a estrada
quero um chão onde poisar
vou com pressa atrás da Lua
não poderei tropeçar

João Luis Dias

Neste tempo de esparexemento os arraianos andamos metidos de cheo en facer do verán unhas datas de esmorga e coñecemento das nosas tradicións, e coido que este ano a cousa vai deixar un poso no que as raizames do mañá nutrirán un tallo florido e de pólas rexas.

Comezamos esta fin de semana na fronteira da Madalena en Lobios, alí o domingo 26 homenaxearemos a Xosé Luís Méndez Ferrín co recoñecemento de Arraiano Maior da Raia Seca, logo de darnos unha camiñada polo Parque Natural do Xurés dende Ludeiros, comeremos como fan os arraianos, con bo viño e moita conversa sobre as nosas tradicións, costumes e sobre o divino e o terreal, para logo bailar cos sons da concertina e deixarnos agarimar coas bolboretas que ceibes foxen no vento empurradas polo fol da gaita.

Xa a primeiros de agosto os arraianos estaremos un ano máis no Furriolo para homenaxear aos compañeiros vítimas da represión, nuns días adiantaremos novas sobre este evento.

Da outra banda están os nosos irmáns a traballar a reo para facer deste noso mundo un lugar de encontro e de referencia cultural e musical, comezo por falarvos do Festival Folk Celta que se celebrará no Concelho da Ponte da Barca esta fin de semana coa participación de Xarnege e Mu o venres en Lindoso ao pe do castelo, coido que non hai mellor sitio para escoitar boa música e darlle ó maxín. O sábado Berrogueto e Mauvais Sort, e o domingo Cobblestones e Toques do Caramulo, todo con entrada libre, que vos parece?.

Por se fose pouco os arraianos de Soajo teñen un programa incriblemente diverso para a sexta feira do 31 de xullo e o sábado 1 de agosto dentro da segunda edición do Biodoc, tamén para non ser menos con entrada libre. Hai para escoller a esgalla.

Como isto non é suficiente os rudos e valentes moradores de Castro Laboreiro tenos preparado un congreso sobre historia local para a sexta feira do 7 de agosto e o sábado 8 que non ten desperdicio, e xa van pola VIII edición, o que dá esta terra de si para os historiadores.

Non deixedes de compartir con nosoutros estas vivencias, cultura e coñecemento na Reserva da Biosfera Transfronteira do Gerês-Xurés, mais isto non acaba aquí, seguiremos a dar novas do que se move por estas paraxes.

Arraiano Maior da Raia Seca

2009-06-30T23:24:00.003+01:00

Adeus vida, adeus ríos, adeus fontes.

A muller gorda con alcuza en Buscalque.

O seu cabelo baixo as augas en Buscalque.

Os canastros, os canastros, os canastros...

X. L. Méndez Ferrín

Quero espallar a nova que adoptamos na Asociación Arraianos de recoñecer como Arraiano Maior da Raia Seca a Xosé Luís Méndez Ferrín o vindeiro 26 de xullo, coincidindo coa celebración da festa transfronteiriza da Madalena en Lobios e Lindoso.

Argallamos un programa co que procuramos recuperar a tradición que en tempos tiñan os veciños destes lugares, que era a de ir a pé ata a fronteira para reunirse alí onde as cadeas separaban e os corazón xunguían os espíritos ceibes dos arraianos, que non deixaron endexamais de racha-los impedimentos para vivir en comunidade como irmáns que somos.

Convidados estadas a gozar connosco desta celebración.

O mundo esta de loito

2009-06-19T19:20:00.002+01:00

Quen salva unha vida, salva ó mundo

libro do Talmud

Hoxe despertámonos coa triste nova da morte do misioneiro Vicente Ferrer, ese home que mesmo parecía que ía caer cun sopro de aire e que tanto fixo por os que nada teñen, que por non ter non teñen nin dereito a o mínimo que lles permita sobrevivir.

Vicente Ferrer fixo tanto por tantos, e que pouco se fixo con todo o que precisamos facer, pero que home tan excepcional este xesuíta, que exemplo para este mundo tan pouco consecuente co que lle acontece a unha gran parte da humanidade, ogallá siga a súa obra e da súa semente xerminen os bos e xenerosos que precisan a humanidade.

O glaciar arraiano do Gerês Xurés

2009-06-16T21:36:00.005+01:00

Coñecer é lembrar

Platón

É de agradecer que se publiquen tan ilustrativos artigos de opinión como o que nos ofrece o catedrático de xeoloxía Juan Ramón Vidal Romaní, que fala da importancia que ten no eido da xeoloxía o glaciar arraiano que xa ten a arrefecida idade de 230,000 anos e que a pesares da súa situación e altitude, non se lle ten dado a relevancia que merece e coido que os arraianos e todos os que gozamos coa natureza e co coñecemento destas terras nas que nos criamos, agardamos que se poña en valor este acontecemento que labrou unha contorna tan excepcional como é o val de Riocaldo, e aínda que nada ten que ver co afloramento da augas termais que alí corren cara Viana logo de se arrefecer no Limia, penso que o xeo derreteu acariñado pola calor que de dentro fuxía inqueda e éstas se enriqueceron da pureza branca que alí adormeceu tanto tempo. Con todo, que ninguén se esqueza dos homes, eses seres que eiqui si que están a piques de desaparecer como aconteceu co glaciar arraiano.

Non hai futuro máis negro

2009-06-15T23:54:00.003+01:00

ha venido sólo a guardar silencio

a escuchar el silencio de la casa
la mudez de la casa sin sus manos
Ángel Campos Pámpano

Logo de me atopar novamente estupefacto por a nova que nos achega a Voz de Galicia deste sábado sobre Lobeira, un non sabe se tragar saliva ou arremeter contra esta tropa de gobernantes deste fermoso concello que nada fan por reter a poboación ou fomentar o achegamento de novos veciños. Coido que isto é froito de moito tempo de abandono, de empurrar sempre en sentido contrario, agardando que os poucos mozos que quedan se vaian e así poder gobernar eternamente, pero a realidade é caprichosa e acontece o que acontece, que cando non hai mozos, non hai cativos e cando non hai cativos e se pecha a escola, xa nada ten sentido nin futuro, non sei a que agardan este veciños para poñer a andar ós que os gobernan e encara-lo futuro con rabia e valentía. Dóeme que isto aconteza e ninguén se rebele.

Foto do fermoso cruceiro con peto de Lobeira

Un cuarto de século de BORN IN THE U.S.A.

2009-06-04T23:52:00.004+01:00

I'm a cool rocking Daddy in the U.S.A.

Bruce Springsteen

O certo é que parece que foi onte cando merquei o disco de Springsteen en Ourense, aínda recordo ese momento que soou por primeira vez naquel xiradiscos rudimentario que tiña e que medio construíra eu, dende entón acompáñame alá onde vou, e de cando en vez sácolle o po deixando que a agulla me achegue esas notas que despertan os meus sentimentos máis mozos, cando na vella cidade das Burgas procuraba esas novidades que fixeron dun tempo unha forma de gozar coa música.

Agora que cando poño un vinilo os meus fillos pregúntanme que é iso, e que non entenden que a música tivera eses soportes tan familiares e queridos para nós e tan desfasados para eles que están acostumados aos mp non sei en que número xa van, e que aínda recoñecendo a comodidade dos novos soportes, non deixan de agradarme eses estralos que se entrelazan no percorrido das cancións.

Coido que as nostalxias tamén nos axudan a crer no tempo, no paso do tempo irremediable, é máis, penso que acariñar a rugosidade dun vinilo e velo correr detido non deixa de ser unha fermosa e amigable imaxe da nosa vida, unha vida que a pesares de non ser tan cómoda, e de termos que empregar máis tempo para procurar unha canción, ou grabar unha cinta, rendía máis do que agora rende.

Xa somos reserva da Biosfera, e agora que?

2009-05-29T00:10:00.003+01:00

Eu, que nunca eu dixera, escado os cotos
do Castro Laboreiro, moumo urces
e dígovos que nada me conmove.
X.L. Méndez Ferrín

Na illa de Jeju (República de Corea), tiveron a ben os membros do Consello Internacional de Coordinación do Programa sobre O Home e a Biosfera, declarar o parque transfronteirizo Gerês-Xurés, reserva da Biosfera, nova que nos enche de ledicia ós que somos nativos destas terras, e esa ledicia queremos que se transforme en futuro, futuro para unha terra que esmorece día a día, que a pesar de ser un recuncho de vida salvaxe e de natureza en estado puro, non é capaz de atopar os alicerces que reteñan no seu chan aos fillos que seguen a emigrar.

Pregúntome, e agora que?, porque non deixo de pensar que temos a obriga de artellar solucións a este declive que nos leva a unha desaparición segura do home nestas terras arraianas, cómpre impulsar solucións e apoiar iniciativas para que isto non aconteza, pois cada vez que unha casa se pecha, é unha enorme perda para esa comunidade, pero cada vez que unha aldea queda sen xente o fracaso é da nosa sociedade, incapaz de estiñar esta sangría.

A declaración como reserva da Biosfera, é un paso importante na defensa deste territorio, e é de xustiza agradecer o empeño que tivo Xosé Benito Reza e os traballadores do Parque Natural para chegar ata aquí, pero mañá o único acto social que nos xuntará será acudir a un enterro, ese verme que non nos deixa acougo, perdéndose ese espírito que tanto ben lle fixo a esta terras, como era o de traballar en comunidade, nas rozas, nas patacas, no millo, na vendima, cando se facía o pan nos fornos comunitarios que adormecen as arañas que os habitan, así cunha poboación envellecida e unha xuventude fora, coido que as oportunidades que se presentan, non arraigarán esa raizame que precisa este chan ermo.

Espero que este título sirva para algo máis que para dicir que o posúemos, e que iniciativas coma a de Antonio Dacuña coa súa granxa de cabras co que acada un queixo de grande calidade se multipliquen, é máis, sería desexable que a Xunta de Galicia, tivese explotacións propias de cabras, gando cacheno ou incluso de garranos, sería unha forma de crear emprego, de limpa-los montes e de ter unha reserva de gando autóctono, fomentando a chegada de xente nova que se faga cargo das explotacións. Ogallá sexamos capaces de troca-lo destino, e que nos xuntemos para empurrar todos na mesma dirección, como acontece cos movementos de veciños que están a florecer no outro lado da raia, chamados estamos.

O fermoso debuxo é de María Victória 3º-A Centro Escolar de Vila Verde, adicado ao Parque Nacional Peneda Gerês e copiado do caderno "A arca da fantasía".

Unha fin de semana nunha casa rural de Galicia

2009-05-22T16:40:00.005+01:00

Facémonos eco do concurso que convocou o noso amigo Xulio Couxil, responsable do programa de radio Sempre en Galicia de Radio Cornellá e do caderno que leva o mesmo nome e que xestiona o amigo Xulio, se vos animades, entrade no caderno e non deixedes de participar.

Caderno de Sempre en Galicia

semprengalicia@gmail.com

Programa de Sempre en Galicia en Radio Cornellá

Sorteeeeeeee

Coa nosa lingua

2009-05-18T23:31:00.002+01:00

Galiza, como grupo étnico, ten dereito a diñificar a língoa que o seu propio xenio creou, porque é unha língoa capaz de ser vehículo da cultura universal, porque lle sirve para comunicarse cos pobos de fala portuguesa, porque non ten outra mellor para espresar os seus sentimentos e porque perdéndoa xa non lle quedaría ningunha razón de esistir.

Castelao

Domingo das letras en Compostela, nesta mañá de chuvia e ceo quebrado démonos cita na Alameda para secundar a manifestación en prol da nosa lingua, e certamente ós milleiros de persoas que alí nos xuntamos pouco nos importou a choiva e a falla de espazo para escoitalo e secundalo manifesto, e levantar as nosas voces en defensa dun ben irrenunciable que defenderemos contra os ataques daqueles que o empregan para sacarlle xuros políticos. Non sei cantos eramos, pois non me deu tempo de contar a todos, movíanse moito e bailábanme os números coma se estivese nun carrusel, supoño que os entendidos dos metros cadrados por persoas darán todo tipo de cifras, pero que máis dá, o certo é que as rúas estaban ateigadas, a Quintana minguou de súpeto, e as verbas entrelazábanse nun aire húmido para empurrarse polo espazo galego a quen as queira ouvir, e aos xordos de mente que se queden coa imaxe dun pobo que non claudica e non dá un paso atrás na defensa da súa lingua.

Ramón Piñeiro é saudade

2009-05-17T23:47:00.006+01:00

Galicia constitúe unha realidade social propia e ben definida.

A súa personalidade política foi anulada como tal polo
Estado español a partir dos Reis Católicos ...
Ramón Piñeiro

Neste día das nosas letras, simplemente quero ter un recordo dunha figura política e literaria coma a que significa Ramón Piñeiro para os que nos consideramos galeguistas, nese intento no que non decáeo nin un intre para darlle os pulos precisos a nosa cultura e a nosa fala, cómpre ter presente que a súa obra goza de plena actualidade, e que lonxe estamos dese desexo seu de “eu quero que tódolos partidos de Galicia sexan partidos galeguistas”, o que nos levaría a ter un pobo concienciado do que somos e a onde queremos ir, “dotar a Galicia de conciencia colectiva propia. Ao sentir conciencia dos dereitos que lle corresponden Galicia acada rango de pobo”. Seguiremos os seus vieros e non decaeremos na loita.
Moitos anos para as nosas letras.

Debuxo que me trouxo meu fillo da escola.

Apoio a nosa lingua

2009-05-16T00:08:00.003+01:00

O galego que non fala

Na lingua da súa terra
Non sabe o que ten de seu
Nin é merecente dela.
("Da Vella Roseira", Victoriano Taibo)

Na festa das letras que celebramos este domingo, tempo teremos para apoiar a manifestación que se celebra en Santiago ás 12 horas na Alameda promovida pola Mesa pola Normalización Lingüística baixo o “Manifesto pola convivencia lingüística e a igualdade de dereitos para o galego", alí estaremos coa intención de non dar un paso atrás na defensa da nosa lingua. Quedas convidado.

Unha arraiana en Eurovisión

2009-05-14T23:42:00.003+01:00

Puxéronlle esparadrapos ao lume

da palabra. Onde había deus

agora hai anceios, un feble rastro

de presenza ferida.

Faustino Lobato

Comezo con estes fermosos versos de meu amigo arraiano Tino (que me tomei a licenza de escribir en galego), enorme poeta pacense, meirande persoa e sempre compañeiro na escrita e nas preocupacións polos envites da vida, para falar da arraiana que o sábado cantará en Eurovisión e a que lle mandamos todos os nosos folgos. Soraya que é de Valencia de Álcantara, fermosísima vila de Cáceres onde se entelazan as provincias estremeñas co país atlántico, nunha terra sempre agradecida e de bo trato, dende alí e coa forza dos ventos que flúen polo Tejo, agardamos acade un triunfo e contribúa con elo a un meirande coñecemento dunha rexión excepcional que olla ó futuro coa vista posta no oeste, coa humildade de xunguir esforzos para facer a travesía máis levadeira. Moita sorte.

Imaxe elaborada por Sofía Díaz

Adeus ó home da triste figura

2009-05-12T23:16:00.002+01:00

Donde nos llevó la imaginación,

donde con los ojos cerrados
se divisan infinitos campos.
Antonio Vega

Hai días nos que a rabia se apodera dun sen remedio, sen consóelo, queres tragar saliva para racha-lo nó da gorxa e non atopas máis ca sequidade, coido que un encaríñase con xente que non coñece de nada, coa que nunca intercambiou un sorriso e moito menos unha verba, pero a pesares de todo acompáñante ó longo da túa vida en momentos inesquencibles ou neses intres nos que só procuras votar a voar con notas que enchan eses espazos baleiros.

Neste día no que nos deixa para sempre o home da triste figura, o cabaleiro sempre vencido por muíños que non deixan de moer, o ollar lonxano que se afunde nun pozo do que brotan versos cheos de vida, de fermosura, o poeta que consegue a perfección do verso, porque só aquel que é musitado acada ese grado sempre desexado, neste día non hai saliva, so bágoas feridas e desexos de que na eternidade coa compaña de Marga, Antonio Vega sexa unha estrela que luza para sempre, como para sempre serán as súas cancións que xa son nosas e que tanto significan.

Imagen copiada de: http://www.myspace.com/djcarole

35 anos de liberdade

2009-04-25T00:49:00.003+01:00

Non sigan persoas, sigan ideas.

Raúl Alfonsín

Agora que novamente se instala o tempo borralleiro no noso país, agora que os que nos gobernan so serven os intereses duns poucos, agora que se instala o pensamento único, é tempo de reflexionar sobre o porqué desta marcha atrás, sobre por qué non se foi capaz de revalida-lo poder para seguir con esa transformación que precisa este país e a que non debemos renunciar a pesares do desánimo e das dificultades que se presentarán no camiño.

Agora que estamos todos un tanto ilusionados co obamismo, que agardamos que unha persoa transforme o mundo, cando o mundo témolo que transformar entre todos, teñen se caibe máis importancia as verbas de Raúl Alfonsín, precisamos un novo tempo cheo de ideas, ideas que florecen coma os cravos en cada recuncho, pero que temos que regar para que non se sequen, aínda que non creo que os que ocupan o poder ou os que deciden teñan moito interese en escoitar ou ollar o que o pobo pensa, e cando a xordeira e a cegueira se instala na política, ésta é repudiada polos que queremos e precisamos que se impregne de sentido e sensibilidade.

Hoxe festexamos os 35 anos da revolución dos cravos, unha data sempre recordada e admirada, un referente da liberdade. Coido que vivimos novos tempos, tempos nos que se están a fraguar as sementes que brotarán dun ou doutro xeito, e para as que cómpre estar preparados.

E pra ja, como dín os nosos irmáns, so me ronda no senso a Grandola Vila Morena.

Foto copiada de: http://vive-a-historia.blogspot.com/

Verbas, ringleiras de verbas

2009-04-23T23:49:00.003+01:00

Onde o baleirar da esfera
deixou esta beleza áspera.
Manuel Rivas

Comezo con estes versos nos que Manolo Rivas se achega á inmensidade de Castro Laboreiro, no seu poemario “A desaparición da neve”, aínda que non podo deixar de falar do fermoso día en Compostela, deixándome levar polas súas quenllas para atoparme coas flores da nosa literatura ocupando o espazo que compartimos nas prazas, flores de verbas na de Cervantes e no Toural, mentres os ollares espidos esculcan as páxinas que procuran libera-la mensaxe que agochan.

Hoxe houbo tempo para mercar e para agasallar, tempo para me reconfortar coas novas achegas sobre Celso Emilio Ferreiro, que segue tan vivo cama sempre, en “Conversas con Celso Emilio Ferreiro” de Ramón Nicolás do que aínda terei que dar conta polo miúdo, pero a escolma poética sobre o mesmo Celso Emilio que fixo o tamén poeta arraiano Baldo Ramos e á que engadiu unha chea de fermosas láminas da súa autoría, dánlle un colorido á sempre actual poesía do autor de Longa Noite de Pedra. E para rematar un obra que levaba tempo teimando por conseguir, “Curros Enriquez”, escrita por Celso Emilio. Feliz día do libro para todos, con un chisco de poesía a poder ser.

Ú-lo a terra?

2009-04-22T23:40:00.004+01:00

Vivimos baixo o mesmo ceo, mais ningún temos o mesmo horizonte

Konrad Adenauer

Nesta data da terra, abórdanme unha chea de dúbidas sobre o noso futuro neste fermoso recuncho da galaxia, coido que aínda que non quero ser pesimista non deixo de preguntarme que acontecerá co manido cambio climático?, que sorpresas nos depara a enchente dalgúns odres que non acadan fartura?, espertará a sociedade adormecida dun letargo consumista que a inutiliza?, ollaremos máis aló do noso embigo para xunguir esforzos neste vieiro de coios e terras movedizas?, racharemos cós espellos que nos enganan coma ás princesas dos contos?, quizais estas teimas so sexan froito do meu desánimo, quizais.

Polas quenllas de Noia

2009-03-21T23:34:00.004+01:00

Tamén o mar, hoxe,

ten a ialma chea de madureza.

Álvaro Cunqueiro

Neste tempo tan agarimoso, no que se derrete no aire a humidade dun inverno cru e longo, que mellor que achegarse o carón da area nestas rías nosas que tanto agariman o océano espido. Hoxe houbo tempo para ir dar un paseo por Noia, achegarse ata os bustos de María Mariño e de Antón Avilés de Taramancos, nese fermoso lugar que como non podía ser doutro xeito leva o nome de Rosalía de Castro, poesía para o día da poesía, achegamento a estes ilustres poetas logo dun paseo reconfortante pola beira do mar, percurando no horizonte esas verbas que foxen o senso e que por intres se achegan a un para artellar un sinxelos versos que nesta data quero compartir con todos vós.

Na memoria da noite

Na noite clara

coa lúa que nos persegue

tomamos as corredoiras baleiras

de homes de ferro e espadas.

Percorremos os recunchos do tempo

detido na memoria da noite

que agarda o despertar

para ollalas serras espidas

e os eidos reverdecidos.

¿Quen defende ós habitantes dos Parques Naturais?

2009-02-18T00:02:00.006+01:00

Os que así nos tein só tein noso os nosos nomes no censo.
Uxío Novoneyra

Corren malos tempos para as xentes que habitan os lugares máis fermosos da nosa xeografía, lugares que pisaron toda a vida ou a meirande parte dela. Falo das mulleres e homes que moldearon os terreos máis agrestes e difíciles para facelos habitables e arrincarlle un mínimo de froito sen deterioralos, adaptándose ó medio con moito sacrificio e defendendo a vida ceibe neles, e agora que son apreciados, supón unha condena que pode levar a extinguir as súas xentes.

Non pode ser que se queira facer parques naturais sen persoas, parques con títulos que só percuran elevar o status dos que visitan estas corredoiras e mais os seus moradores, parques que posuirán unha fauna ata agora conservada co sacrificio dos que entregan o seu gando ás feras, paisaxes inigualables e endexamais mellorables sen ese factor determinante que é a man dos paisanos que conviven coa natureza e consérvana para o futuro.

Mais os que deciden, séntanse en pesebres de coiro, lonxe moi lonxe, e non entenden que non se pode decidir o futuro destas xentes sen contar con eles, sen ter presentes as súas reivindicacións e moito menos impoñendo limitacións que conducen a un abandono paulatino do territorio, que supón en definitiva, un custo moito maior ca os beneficios que pretenden acadar coas visitas de fin de semana dos que chegan en jet privado e pousan os seus pes nestes lugares soamente para ulir e fotografar os seus encantos, encantos que non durarán se non está detrás a man que os mantivo, máis iso parece non importar, do que se trata e de ter moitos títulos a se encher de po.

Todo isto, ben o caso do que está a acontecer no Parque Nacional Peneda-Gerês coa pretensión de restrinxir unha boa parte do seu territorio os aproveitamentos e costumes, coa torpeza de non forxar un entendemento cos lexítimos propietarios e interesados en que isto siga vivo e con vida, de nada serven os paraxes que coñecemos se non se pode transitar por eles, se só son lugares para o estudo dos técnicos ou están a espera de que o lume os consuma sen remedio por mor de non ser limpos polas ganderías que ata o de agora pastan ceibes.

A pesares de todo os veciños organizados na comisión PNPG con gente están a loitar polos seus dereitos, forzando á nova dirección do parque a sentarse a negociar, e artellando unha resistencia social digna e solidaria co que está en xogo, un verdadeiro movemento de cidadáns que senten e queren o mellor para o territorio que posúen e habitan, que non claudican con rodas de muíño que somentes conducen á emigración e á desertización do paraíso que posúen.

Seguirei expectante o debate aberto nos blogs coma:
PNPG com gente
Notas para o meu diário
Mariola
Castro Laboreiro

Un novo tempo cheo de ilusións

2009-01-03T00:03:00.003+01:00

O segredo da sabedoría, do poder e do coñecemento é a humildade.

Ernest Hemingway

Logo dun tempo afastado desta fiestra e logo de emprender unha nova andaina xa no País, quero comeza-lo ano agradecendo ós que pacientemente se achegan ata este recuncho na percura de novas achegas, que aínda que tardan máis do que me agradaría, conto que irán florecendo de acotío.

Hoxe tamén é un día no que me congratulo de ter visto nacer unha nova fiestra que estou seguro nos deparará moitas sorpresas e moi bos momentos, sobre todo ós que coñecemos á autora do caderno “pixelandoomeuollar.blogspot.com” (Sofía Díaz Paz), e que sabemos que ten unha moi boa percepción, que plasmará con ese ollo de vidro que é a súa cámara e a sensibilidade que amosa nas súas fotos e a bo seguro nos seus comentarios. Que non decaia a ilusión e a inquietude por aprender.

¡Moito ánimo nesta fermosa andaina que comezas!

Aínda queda algunha esperanza

2008-08-31T20:22:00.002+01:00

“Es justamente, la posibilidad de realizar un sueño, lo que torna la vida interesante”
Paulo Coelho.

De cando en vez, moi de cando en vez achégannos ós medios algunha nova que nos fai pensar que aínda queda algunha esperanza para trocar o noso destino ermo. Estes días atrás publicaba El País unha fermosa reportaxe sobre o “Queixo do Xurés” que o noso veciño de Riocaldo, Antonio Dacuña arrinca do leite das súas cabras que pacen ceibes polos rochedos do Xurés.

Por se fose pouco, días máis tarde La Región publica outro artigo adicado á nova liña de queixos que o noso emprendedor de Lobios tenta sacar adiante canto antes, e para elo está empregando as antigas minas de Riocaldo para facer un queixo de cabra azul, un queixo que como o que xa degustamos estou seguro será único, e que pon de manifesto o traballo deste rapaz e a adicación ó seu oficio. Alédome de ter un veciño tan apegado á terra, sí, a esa terra que todos tanto queremos, mais que a maioría deixamos na percura dun futuro que pasa por estar lonxe, nalgúns casos moi lonxe, e tal vez tan lonxe que endexamais nos permitirá desandar o camiño percorrido.

Agardo que teña moito éxito esta nova iniciativa de Antonio Dacuña, e que o Xurés lle dé o que percura e sabe acadar, no berce, cas mans na terra que o criou, ca forza e o sentido dun veciño que loita polo terruño facendo empresa e creando riqueza na terra que se apaga a cada intre.

O derradeiro paso para o despoboamento

2008-06-22T23:36:00.002+01:00

O homem é como um cego que só vê sonhando. Sonha que vê... Nada mais.
Teixeira de Pascoaes

Este días leo atónito que se pechará o colexio de Lobeira, dez cativos que terán que ser escolarizados en Bande ou noutra escola próxima, e aínda que se levantan voces clamando contra este peche, parece que dende o Concello xa teñen plans para as instalacións que quedan baleiras, e non amosan moito pesar a pesares de tratarse da pior nova que pode darse a un rural ferido de morte e que agoniza, un rural que en Ourense e en Galicia acada cifras dramáticas e para o que se fai ben pouco dende as institucións.

Aínda non se apagaron os fogóns da cociña escolar e xa se está a pensar en facer nese lugar de vida e algarabía un xeriátrico (que non digo que Lobeira non o precise), mais coido que habería que loitar por evitar o peche da escola ata o derradeiro alento. Din que o colexio lle supón moitos gastos o Concello, non teño calificativo para tal despropósito, só lles digo a istes persoeiros ¿qué é o que pensan acadar cando xa non teñan xente?, ¿quen manterá os pobos e as instalacións?, ¿quen pagará impostos nese Concello?, en definitiva a solución ven da man dun xeriátrico, bendito sexa o tempo en que vexamos semellante despropósito.

Con esta decisión a morte de Lobeira é inevitable, xa entrou nun outono permanente que non desembocará nunha nova primavera, ou moito teñen que trocar as cousas -e agardo que troquen- polo ben deste Concello arraiano, das súas xentes e de todos os que lle queremos a estas terras.

Xa ninguén se trabuca cando ollas as quenllas dos pobos valeiras de sorrisos e trasnadas, a vida nestes lugares corre dun xeito pausado a un lugar sen retorno, e tampouco nos enganamos os que pensamos que a meirande parte dos pobos se pecharán en poucos anos, mais que un Concello de 1.089 habitantes peche a escola, ¿qué é o que acontece?, ¿a onde imos?, ¿cal é o futuro?, ¿verdadeiramente hai futuro?. Este é o derradeiro paso na espiral do despoboamento, a pesares de que Galicia segue a medrar en poboación e o resto de España non deixa de sumar centos de miles novos habitantes. Ou nos sentamos a percurar unha solución ou cando se percure esa solución se é que a hai, chegado un punto xa non haberá volta atrás.

Na Lareira con Rufino Félix

2008-06-10T23:33:00.006+01:00

A solas y entre libros,

someto mi respiro

a la soberanía

de la palabra escrita.

Rufino Félix Morillón.

O pasado venres presentouse na feira do libro de Mérida por Jesús Mendo o último poemario publicado por Rafael Rufino Félix Morillón “El aire verdecido”. Rafael, amigo e compañeiro de tertulia, sobre todo poeta, poeta total, unha voz inmensa da literatura extremeña e da literatura deste país.

Sempre resulta un pracer ler e reler os seus poemas que nos achega dende o máis profundo da súa librería de verbas, verbas que se ispen para encher de sentimentos e imaxes o espazo literario que nos une na poesía.

Neste traballo que lle edita de la luna libros, é unha viaxe ó máis íntimo do ser humano cando se enfronta ó paso do tempo, á percura das respostas que nos atinxen e para as que non atopamos respostas racionais, ou alomenos algunha resposta que nos console, máis ben todo o contrario, e unha percura que remata nunha eterna pregunta. Aínda que iste poemario produciume sentimentos desconcertantes e unha serie de pensamentos contraditorios, tamén recoñezo que unha vez máis ríndome á súa escrita e mollo as bágoas que non afloran nos versos que me engaiolan, dende a salitre dese mar sempre presente ata as descarnadas gradas do teatro romano de Mérida, mais sobre todo o que atopo en cada verba é tempo, tempo e luz, luz percurada e desexada, quizais endexamais tocada, poesía propia dun autor que xa se amosa coñecedor dos segredos que se agochan no máis profundo do ser humano e que frorecen cumpridamente, sen resignación, e con algún reproche Y mientras tanto, Dios,/arriba, con sus ángeles.

Ú-lo medio ambiente

2008-06-05T23:23:00.002+01:00

estoy aqui,

insomne, fatigado, velando

mis armas derrotadas,

y canto

todo lo que perdí: por lo que muero.

Ángel González

Nesta data adicada ó medio ambiente, algo tan insignificante no que nos vai a vida ou a forma de vida nelo, e que a todos nos debería de importar sobremaneira non acontece así, a pesares dos problemas derivados do cambio climático e da contaminación asistimos impasibles -ou case- ó enterro da terra.

O consumo non deixa de medrar a pesares dos problemas que se derivan dos altibaixos económicos, e polo tanto tampouco deixarán de medrar as emisións de CO2, nin se deixara de esnaquiza-la Amazonia, nin de contaminar os océanos poño por exemplo.

Sen pudor os que nos gobernan falan de afrontar o grave problema do palpable cambio climático e entretanto autorízanse novas refinerías de petróleo, séguese a queimar carbón para producir electricidade e non se inmutan nesta Europa do século XXI en autorizar 50 novas centrais de carbón nos vindeiros cinco anos.

Por se fose pouco, suprímese o Ministerio de Medio Ambiente porque polo visto non ten importancia separar estas políticas doutras que teñen outro percorrido (ocórreseme que polo monte as sardiñas trailará, como dí esa canción popular que cantábamos nas excursións). Outros gobernos casan a industria co medio ambiente e nin se ruborizan, e é de supoñer que na lexislatura vindeira, en Galicia a Consellería de Medio Ambiente pasará a ser palmeira de calquera outra coa que non terá nada que ver ou coa que chocará en intereses.

Non entendo este progresismo, nin moito menos ese idealismo que eu interpreto nalgúns dirixentes políticos, e coido que para os que somos ecoloxistas por riba de calquera outra cousa non entendemos estas novas derivas a non ser que xa se perderon os idealismos, os simbolismos e todo está sometido ó odre diñeiro.

Eu pregúntome se non sería mellor casar Ministerios coma o de Vivenda e Defensa ou Defensa da Vivenda, ou o de Educación e Interior ou Interior da Educación, ca deixarnos sen o referente político tan preciso coma é o Medio Ambiente. Fai falla máis ca nunca unha POLÍTICA MEDIOAMBIENTAL crara, e ante o panorama que temos só podemos confiar no movemento cidadán en defensa da natureza, ¿qué sería de nós sen Adega, Greempace, Adena, poño por caso?.

Orballo da mañá

2008-05-19T18:23:00.000+01:00

Gosto dos instantes que se reflicten en imaxes, instantes que din tanto en anacos tan pequenos. Quero compartir cos amigos do caderno algunhas das fotos que arquivo coa idea de que non se adormezan eses intres detidos do tempo.

Letras para o día das letras

2008-05-17T17:13:00.001+01:00

Galiza somos nós:

a xente e maila fala,

¡Se buscas a Galiza

en ti tes que atopala!

Manuel María

Neste tempo que nos toca vivir, un tanto alonxado dos sentimentos que precisamos sobor de todo daqueles que o seu tempo xa non é sobranceiro, nesta nosa sociedade de xeriátricos e tardes do domingo, na que os nosos avós son unha mercadoría máis nunha sociedade consumida por si mesma, quero estourar a miña rabia con versos, coas letras que mellor esprican o meu desacordo e o meu estado de ánimo. Unha pequena homenaxe ós avós neste día da nosa lingua que eles nos souberon transmitir.

As bágoas da memoria

Secáronse as bágoas da memoria,

os sulcos da pel consolan ás feridas da ialma

e o tempo paseniño perpetúase nos suspiros

para enganar o reloxo do corazón encalecido.

Xa non hai follas na árbore do outono,

só,

coa soidade dos que o acompañan...

...agarda,

só,

co tempo que xa non é seu,

co tempo que o condena.

Os tempos son chegados

2008-05-16T19:42:00.004+01:00

A emigración é e será sempre unha desgracia humana, unha viaxe sen retorno; aínda que volte a súa terra despois de permanecer longos anos noutro país, sempre será un desterrado, un trasterrado.

Manuel Mandianes Castro

Pasa o tempo e nada muda, a roda do muiño moe sen compaixón e tódolos muiñeiros son o mesmo muiñeiro. Ouvense sons aquí e acolá que fican lonxe de acompasar calquera partitura, enterrando ós que percuran novos vieiros para

un novo tempo que sempre é o mesmo tempo, pobre, sumiso, caciquil, enfermo de si mesmo que esmorece por mor de non ter azos que o empurren cara un mañá que non chega, no hoxe que segue a ser onte.

Dentro dun tempo non lonxano (tal vez 25 anos ou menos), estudarase e escribiranse teses de como desaparecemos istes arraianos, xentes que vivían nunha república sen fronteiras, ceibes de pensamento, nun territorio idílico no que a natureza era o recurso desta terra que nos daba todo e da que non fomos capaces de arrincar case nada.

Nesta república a paisaxe e o tempo tiñan unha concepción distinta, que só se podía percibir aló, mais descoidámonos e percuramos un desenrolo persoal lonxe da terra que nos viu nacer, contribuíndo sen querelo á súa merma paulatina e constante, merma que nin os romanos foron quen de propiciar, merma que foi propiciada polo esquecemento e conivencia dos ananos que asolagan de grama o país.

¡AXUDA EXTINGUÍMONOS!

Educación en idiomas

2008-04-27T23:49:00.006+01:00

Sempre está aberto o debate da educación, non sei si para ben ou porque non somos capaces de argallar unha política unívoca neste eido, e sentar unhas bases nas que pilotar os alicerces dunha sociedade que camiña detrás dos indicadores á percura dos remedios que non atopa.

Coido que neste eido hai moito sobre o que cavar e o que quero é falar dos idiomas na educación. Agora que parece que todo o mundo ten que saber sen máis dilacións inglés, francés, alemán e chinés, nalgúns sitios tamén parece que interesa o ensino do portugués -cousa nada baladí- como acontece nas terras de Extremadura, coido que os galegos que vivimos lonxe da terra, afastando dunha educación na nosa lingua ós nosos fillos sen remedio, e sen que a ninguén pareza importar, é tempo de artellar novos vieros no ensino tendo en conta os idiomas propios e recoñecidos na lexislación, como é o caso do galego, catalán e euskera.

Non entendo como non se abre dunha vez por todas o debate de impartición destes idiomas a nivel nacional sen rasgarse as vestiduras, sen ollar para estes territorios con desprezo e desconfianza a unha posible colonización lingüística, que nada máis lonxe da realidade dos que queremos para os nosos fillos unha educación en idiomas extranxeiros, e tamén nos nosos idiomas; eu non concibo que dispoñendo das tecnoloxías que hoxe temos, non se poida ofertar un ensino íntegro do galego poño por caso a tódolos que residimos fora do país, e que queremos que os nosos cativos non deixen de aprendela nosa lingua, que a coñezan en profundidade e se comuniquen nela, non é suficiente con que a falemos na intimidade da casa, se ó fin fállalles o coñecemento gramatical.

Non é tecnicamente difícil, nin sequera custoso o ofertar os coñecementos das nosas linguas ós cativos que residen fora das comunidades onde se imparten por lei, coido que hoxe en día un cativo que viva no val de Arán ou que viva no val do Jerte pode perfectamente asistir ás súas clases de galego, catalán ou euskera co simple emprego dun ordenador que lle imporá as súas leccións dentro dun curso ordeado á súa idade e ó cal poden asistir á mesma hora e nos mesmos días os cativos vivan onde vivan, sen impedimento para formarse.

Todo isto ten moita importancia para os que sendo galegofalantes queremos que os nosos fillos tamén o sexan, que poidan nun futuro retornar a Galicia tendo as mesmas posibilidades ca calquera outro neno que se criou no país, que poidan se a sí o queren concurrir a unha oposición contando co coñecemento e os títulos que o acrediten. En definitiva, que non sexan uns cidadáns excluidos polo sistema, ou mellor dito pola sen razón de decisións políticas que hoxe por hoxe pódense salvar con un anaco de vontade e de sensibilidade.

Ogallá o vindeiro curso se poida ofertar a toda España o estudo das linguas que a conforman, apoiándonos no software libre e nestas poderosas redes que nos achegan a calquera recuncho sen moitos impedimentos, e fraguar nunha iniciativa que pode empezar polos idiomas a educación do presente, que non é outra ca de poder estudar o que se queira ala onde se queira. Non deixarei de soñar con ese día.

Sempre 25 de Abril

2008-04-25T23:34:00.003+01:00

Eles nao sabem, nem sonham,

que o sonho comanda a vida.

Que sempre que um homem sonha

o mundo pula e avança

como bola colorista

entre as maos de uma criança.

António Gedeao

Nesta data tan sinalada, día da liberdade dun pobo que tamén é o meu pobo, súmome a súa celebración e non deixo de pensar en todos eses homes e mulleres que fixeron posible un soño, tampouco me esquezo daqueles que entregaron o que tiñan -a súa propia vida- para liberar e rasgar as cadeas da tiranía.

Neste día de Abril quero ter un recordo especial para Humberto Delegado o Xeneral sen medo, que este ano hai medio século se enfrontou á ditadura de Salazar acadando un apoio e unha movilización da sociedade portuguesa non lembrada, aquela campaña pasou á historia pola frase que acuñou o Xeneral en referencia a Salazar “obviamente destituíuno”, como non podía ser doutro xeito saíu derrotado nas urnas non sen que lle atribuísen o 25% dos votos, o que puña de manifesto o apoio que verdadeiramente acadou Delgado.

Pepe Velo arraiano de Celanova participou co Xeneral e outros membros da resistencia ás ditaduras da península no do secuestro do transatlántico Santa María en 1961, logo deste episodio que acadou grande repercusión, o Xeneral que estaba no punto de mira da PIDE foi enganado para ter unha reunión en Badaxoz e foi vilmente asasinado (ou moído a paus como afirma o seu neto nun libro que publicará nestes días), en Villanueva del Fresno en febreiro de 1965.

Persoas como Humberto Delgado foron os que puxeron os alicerces para a chegada da revolución dos cravos o 25 de abril de 1974, un exemplo de conquista da liberdade que impulsou o vento limpo do Atlántico ata o resto da península.

Hoxe fan falla moitas revolucións dos cravos, aínda hai moitas espingardas que calar e moitos ventos de liberdade que impulsar, hai que soñar como dí António Gedeao nos seus versos, que o sonho comanda a vida.

A fronteira que nunca existiu

2008-04-23T23:40:00.004+01:00

No debiera arrancarse a la gente de su tierra o país, no a la fuerza.

La gente queda dolorida, la tierra queda dolorida.

Juan Gelman

Hai un par de anos publicábase pola Editora Rexional de Extremadura un libro de José Ramón Alonso de la Torre titulado “La Frontera que nunca existió”. Acontece que calquera cousa que se publica ou ten que ver ca raia, de súpeto levanta a curiosidade dos que somos arraianos e nos sentimos cidadáns dunha terra noutra hora desputada e maltratada que soubo sacar partido dese precipicio que algún día semellou ser o que nunca foi, o tempo e as xentes poñen de manifesto que a raia infinda que xunge a españois e portugueses nesta península, sempre foi unha barreira franqueable, moi porosa e en ocasións serviu de alivio o esquecemento e o abandono.

Voltando novamente ás follas impresas do libro de Alonso de la Torre que se reedita en formato de peto, coido que é unha boa guía para adentrarse neste mundo arraiano, para o caso, a raia extremeño-alentejana, aínda que ó percorre-los camiños da man do autor, un non pode máis ca retornar a memoria e as vivencias persoais para poñe-las mesmas anécdotas en lugares distintos, e cando fala do contrabando, das xentes curtidas ou das particularidades que abrollan en cada recuncho, da mesma maneira facíase aquí ca acolá, e as lendas e mitos tamén son semellantes, aínda que este fermoso agasallo dun arraiano de pé e pluma como é o autor, pon en valor unha forma de vida que se estiña por intres a da que nos sentimos orgullosos tódolos que formamos parte dela, é de agradecer que traballos coma iste recollan o tempo e as xentes que habitaron ese tempo para que non se perdan endexamais ise espíritu.

Nesta data tan significativa, qué mellor que falar dun libro que fala de nós, e remato coas verbas do escritor que din “é a fronteira, terra de ninguén, terra de todos”.

Alicerces contra o despoboamento V

2008-04-17T19:13:00.003+01:00

Por iste camiño branco e silandeiro,

onde agora eu sinto

o peso do mundo cangado na ialma,

andiven un día

lixeiro, oufegante, ledo, descoidado...

Xosé María Álvarez Blázquez

Pasa o tempo e a pesar de todo os problemas que consumen a nosa sociedade rural non minguan, é hora de que se materialicen todas esas promesas millonarias que dende unha e outra banda se veñen facendo acotío, coido que reestruturar unha sociedade que esta tronzada non é nada doado, e dende logo o que sí se precisa é moito empeño e diñeiro que acompañe as políticas de choque.

Agora que o problema da vivenda é meirande se caibe ca antesdonte, por mor da mal chamada crise económica, ou máis ben crise de consumo, é momento de orientar e amosar outras posibilidades de vivir, que non só pasen por ter que apiñarse todos en cidades cada vez máis inhumanas e saturadas, onde a pesares de haber moitas persoas ninguén se coñece, nin sequera coñecemos a aqueles cos que compartimos portal.

Non estaría de máis contar cun programa de vivenda protexida no rural, no que a Administración dedicase recursos e esforzos a mercar e reformar as vivendas baleiras nos pobos que se quedan sen xente, a propiciar un mercado público e controlado por organismos públicos que alonxen os especuladores, e fraguar nesta chousa un hortelizo de axudas en función da distancia a que estes lugares se atopen dos centros de traballo, das capitais, das bisbarras, ou incluso do número de cativos que habiten os mesmos. Estas axudas deben ser progresivas, e canto máis despoboado e afastado estea o lugar máis achegamento público, e se aínda por riba a familia que se integra nun deste núcleos é menor de 35 anos ou ten fillos en idade escolar, en pobos onde xa non hai cativos, meirandes deberían ser as achegas.

Fálase moito do teletraballo, e non estaría de máis contar coa posibilidade de que persoal da administración puidese desenrolar o seu traballo na casa (o chamado teletraballo), primando ós que opten por desenrolar a sua tarefa diaria dende pobos en clara recesión humana, fomentando o retorno e integración nestes núcleos envellecidos ou a piques de se quedaren despoboados.

A raia como plató de cine

2008-04-15T14:36:00.007+01:00

Logo de pasaren 14 anos dende a rodaxe de película “La Ley de la Frontera”, dirixida por Adolfo Aristarain e protagonizada por Pere Ponce, Aitana Sánchez-Gijón, Achero Mañas, Federico Luppi, os escenarios que se prestaron para dita aventura na raia entre outros foron: Puxedo, Vila, As Quintas, Vilar, Río Limia e o Gerês, os que tivemos a sorte de poder olla-la rodaxe e compartir ese tempo cos actores e demais persoal que se achegou ata esta bisbarra arraiana sentimos ese filme coma propio, porque en definitiva levou ás pantallas do mundo unha parte de nós.

Hoxe faise eco a prensa de Ourense da rodaxe en Lobeira e noutros puntos da Baixa Limia dun curto sobre o mítico Lethes que a sazón o equipo catalán encargado desta empresa tan interesante para os arraianos titula “O Limia, o río do esquecemento”, novamente as cámaras e a “acción” adéntranse nos escenarios da nosa vida, esta vez da man de Ramón Camuñas agardo poder ver en sito a rodaxe e esperar con impaciencia o estreo do curto para sentilo de igual xeito ca sinto a película de Aristarain.

Ogallá estas iniciativas se multipliquen e non deixen de poñer en valor o que de por sí xa o ten, un mundo arraiano complexo e

Xa hai un ano que naceu Orballo na Lareira

2008-03-01T23:50:00.005+01:00

Hai un ano que vía a luz este caderno, dende logo con moita ilusión e con moitas gañas de engadir comentarios que abonden na Baixa Limia e mailo Xurés-Gerês, lugar no que habito a pesares de atoparme lonxe, e pedra angular do meu mundo. Coido hoxe o igual ca hai un ano que a pesares de que algunhas cousas parece que se están a empurrar aínda non se perciben cambios significativos que fagan pensar que podemos trocar o noso destino, ese destino que nos leva a desaparecer como pobo, como arraianos, como xentes dunha sociedade que vive consonte a natureza e que pola contra non pode argallar un proxecto de vida na terra na que naceu.

Ogallá máis cedo ca tarde poida trocar as verbas de Celso Emilio Ferreiro na cabeceira deste caderno, e pensar que se corresponden cun tempo que xa non é o noso.

Non é a miña pretensión centra-lo caderno só na morte dos pobos do interior de Galicia, pois hai tanto de que falar e tantas as cousas das que me agrada falar, que sen querelo ou querendo, un caderno é unha marca de identidade do que o compón.

Tamén quero agradecervos a tódolos que seguides estes comentarios a vosa fidelidade e interese, mais este proxecto non sería nada sen o apoio de Mª Paz, compañeira e arraiana que tamén suspira polos aires do noso país.

Revista Arraianos sobre a vida nas aldeas

2008-02-28T20:07:00.007+01:00

Núa da cintura para riba entre as canas de avea e as miñas propias
deume por chuchar unha gota igual a un fósil de chuvia
entendín a extinción
a extinción talvez tamén me entendeu e min:
Ireime deste mundo
Comendo néctar.
Olga Novo

Hai unhas sememas que me chegaba á volta de correo a revista de Arraianos sobre a vida nas aldeas que dende logo amosa e pon de manifesto o meirande problema que ten o noso país, e que hai que novamente felicitar a laboura do amigo Aser Álvarez.

Logo de sorprendido, e de rillarme os dentes coa rabia de ver como todo esmorece sen remedio no noso rural galego, coma se esta película non fose connosco, coma se estivésemos cegos e faltos de vontade ante unha realidade que non é de antesdonte, mais que parece que pouco ou nada interesou ata o de agora, cando as sinerxias son moi difíciles de trocar logo de ollar para outro lado mentres as xentes dos lugares se trasladaban as cidades na percura dunha vida mellor, ou dunha saída laboral, cando politicamente interesou que os pobos quedasen sen rebeldía para colmar intereses políticos que non fixeron máis ca empobrecernos a todos.

Aínda que moitos pensamos que o meirande culpable pode ser o caciquismo, sinónimo de falla de liberdade, de falla de futuro, de falla de perspectivas, de asolagamento, de mercantilismo, de compra de vontades, de escravitude, de ananismo político, en definitiva de negra sombra que o percorre todo nun rural empobrecido de vontade.

É difícil atacar este verme que se amosa mutante e silandeiro, coido que o único antídoto pasa polo emprego de armas que disparen liberdade arreo, que non escatimen recursos e moito menos tempo -que xa non o temos- para afastar este parásito que nos consume.

Se nos descoidamos non queda de nos nin o inzo como acostumamos a dicir na raia.

¡AXUDA, EXTINGUIMONOS!.

Apoio ó Parque Nacional Peneda-Gerês na candidatura a marabilla natural mundial

2008-02-20T00:14:00.005+01:00

Teño moitas razóns para apoiar o Parque Nacional Peneda-Gerês para ser unha das sete marabillas naturais do noso fermoso planeta, coido que o que se coñece é o que se ama e polo tanto como coñezo o Parque Nacional e forma parte de min dunha ou doutra forma, apoio esta iniciativa sen dúbidas, a pesares do receo que me poida causar unha posible masificación deste área, aínda que todo se pode ordenar e se somos civilizados cantas mais persoas coñezan o inmenso patrimonio natural que eiquí abonda, mellor o podemos defender e conservar.

Esta candidatura plenamente arraiana, que en parte tamén se pode considerar transfronteiriza pola parte que nos toca, é unha boa ocasión para amosar este complexo e rico mundo da raia seca, que agocha nos sentimentos unha forma de ser e unha forma de entende-la convivencia, en definitiva, unha comunión entre o home e a natureza fraguada nun medio que fixo da dificultade virtude.

Ataques á nosa convivencia

2008-02-18T23:48:00.002+01:00

Levamos tempo -moito tempo- ouvindo, vendo e soportando todo tipo de ataques a nosa convivencia -e o que nos queda ata o 9 de marzo-, supoño que todo elo está orquestrado co fin último de acadar un rendemento electoral, aínda que descoñezo cales son as verdadeiras intencións de algúns que fustigan sen acougo, e as de outros que se agochan con caretas de vidro á percura de nos acañar semellando que vivimos un entroido permanente.

Como non atopo verbas para expresar mellor os meus sentimentos cas que podo artellar no poema que titulo “Golpes de Estado”, achégoo a esta fiestra na nosa lingua, logo de levar xa un tempo na arañeira en castelán.

GOLPES DE ESTADO

Agora que os golpes de estado

son propiciados por holdings

que medran sen descanso nin mesura

criando monstros que escravizan o traballador

que oprimen sen compaixón a man de obra.

Agora que os golpes de estado

se alentan dende tribunas de barro

por xentes doentes de ruindade

devotas da espada

ansiosas dunha vinganza sen culpa.

Agora que os golpes de estado

se escreben con renglóns tortos de realidade

en panfletos coloristas de esparto

coa retranca da libre expresión.

Agora que os golpes de estado

emerxen da balanza que persegue a verba,

que mutila o mensaxeiro

que percura o silencio do fogo

no campo de espiñas.

Agora que a linguaxe é un código xeroglífico

de letras e signos orfos,

asistimos a un tempo xordo.

Agora só nos queda a poesía

para criar holdings de ilusións

en tribunas de papel branco

con renglóns de verbas espidas

que percuran na balanza do entendemento

a linguaxe suxerente.

Sábado de poesía na Lareira e trazos de Pedraja

2008-01-17T00:15:00.001+01:00

nada es lo mismo.
Habrá palabras nuevas para la nueva historia
y es preciso encontrarlas antes de que sea tarde.

Ángel González

Despertouse o sábado coa triste nova do pasamento do poeta Ángel González, que xa viña precedida da de Pepín Bello, a pesares de todo tivemos unha mañá de poesía cos compañeiros de Gallos, un ano máis comenzamos as nosas tertulias con lectura de poemas deste que suscribe, e alí, en boa compañía desmenuzamos algunhas composicións que nos ocuparon unha boa parte da mañá.

Despois de alongar a tertulia xa remollada con cañas e pinchos, nada mellor para rematar o día que engaiolarse nunha fermosa exposición de pintura que nestes días se expón no Museo Provincial de Bellas Artes de Badajoz e que está adicada a Francisco Pedraja, (inmenso autor de trazo grozo e cores vivas), que non me deixa indiferente coas suas paisaxes de marcado acento extremeño e nas que conxuga imaxes típicas desta terra de dehesas e campos dourados, con paisaxes serranos nos que se entrelazan as cores despertas e os grises do tempo, atráeme na elocuencia dun espantallo que acaña a vida da imaxe que reflicte, ou como non recordar o que somos, emigrantes que deixamos atrás os nosos emigrados, aínda que para min o cuadro que me atrapou nesta exposición, é o de “Plaza alta” de Badajoz, unha imaxe elocuente dun tempo non lonxano dunha cidade que onte podíase reflexar moi ben nesta praza alta, na que todo se caía ós anacos e na que os trazos da vida amosábanse escuros coma as xentes que se daban cita nestas quenllas, aínda que o ceo quebrado deixaba entrever un raio de luz, raio que non tardou en xerminar o que hoxe coñecemos coma un fermosísimo barrio vello reconstruído das súas cinsas e que é a carta de presentación dunha capital puxante e emprendedora, cidade arraiana que se empapa da cultura mestiza destas terras onde chegan os ventos do Atlántico para empurrar o seu desenrrolo.

Paga a pena o arte de Pedraja, e moito máis nestes días de cores de plástico que se consumen sen sentido nin mesura, nunhas rúas ateigadas de xentes que vagan nun limbo que os engule, eu quédome na Lareira de trazo groso.

Súmome á homenaxe a Elixio Rodríguez

2008-01-04T00:16:00.001+01:00

Teñamos fe para enraizar as nosas ideias nun sentimento común, porque a liberdade de Galiza somentes debe ser obra dos galegos.

Alfonso Castelao.

Remataron os días de ferias, e non podo estar na homenaxe de hoxe a Elixio Rodríguez en Grou nin en Celanova, mais estarei co pensamento e empurrarei bos sentimentos para os amigos que compartirán estas horas coa súa familia e tamén con coñecidos e veciños. Novamente é de xustiza loubar o bo facer da Asociación Arraianos que traballa sen descanso en prol da nosa identidade e das nosas xentes.

Saúde compañeiros.

Os meus mellores desexos

2007-12-23T01:30:00.001+01:00

Os meus mellores desexos nestas datas a tódolos que se achegan esta Lareira na que Orballa.

Aquelas matanzas de antes

2007-12-18T20:13:00.001+01:00

Agora que estamos no tempo da matanza quero compartir o artigo que publiquei na Revista Xurdimento do "Centro Galego de Lleida" en decembro do 2002.

A matanza é unha tradición fortemente arraigada na nosa cultura, sentíndose orfos e desvalidos os veciños que non realizan dito festexo, aínda que hoxe xa se está a converter en algo natural. As tradicións vense arrastradas á sua vez polas modas, cómplices éstas sen querelo da perda dos valores máis significativos da nosa cultura.

Perviven as lembranzas daqueles anos nos que a matanza significaba un momento especial e desexado, no que se conxugaban os sentimentos de carraxe e ledicia, de traballo e esparexemento, momentos significativos e memorables que marcaron innumerables xeracións, participando da acción dun drama envolto da dose de comedia necesaria.

Os veciños avéñense a servir coa súa presencia e traballo o labor que se encomenda á comunidade nestes actos, tempos de morte que buscan a semente da vida.

Desconfía o porco da noite na que non ceará, ¿qué é o que pensará?, ¿qué é o que me acontecerá?.

Arrecia o frío na tupida mañá do longo inverno, vístese de lá o verdugo da necesidade, o matarife da carne, o actor do nodo que asumirá o seu papel con frialdade, impartindo mestría, convertendo en rutina o xélido acto de arrinca-lo palpitar, a naturalidade do respirar, o impulso do camiñar, apropiándose do poder, da maxia, do invisible velo da vida.

Aquelas mañás xeadas, convertíanse nas cómplices da morte, decorando o escenario do crime. Os homes da aldea son chamados ó convite, prepáranse as ferramentas precisas para convertela ceremonia nunha rutina inmemorial; todos teñen o seu sitio e cada un forma parte dese quebracabezas preciso para compretala escea. Fréganse as mans con ardor os encarregados de agarrar ó animal, deles depende que o traballo sexa rápido e limpo ou se convirta nun pesadelo. A destreza dalgúns e a forza doutros complementan a mestría do executor.

O carro está no seu lugar, toca soltar ó porco do seu pecho e guialo nese derradeiro e curto viaxe do que nunca tornará, mais xeralmente éste desconfía do barullo que lle rodea e non se deixará empurrar. É hora de que os homes o forcen a camiñar, cólleselle polo rabo, agárranselle as orellas, obrígaselle, resultando inútil o seu tento por permanecer inmóbel. A forza dos executores arrástrano ó matadoiro, entran en xogo os demáis convidados, atribuíndolles a eles a seguranza das extremidades e unha vez suxeito e inmobilizado, achéganse cunha tina e unha cebola as mulleres que han de aproveitalo sangue. Mentres, todos permañecemos impasibles e observantes da operación que se realizará, asegurando os perniles ata que éstes perden a forza, ata que se estiren nese derradeiro esmorecer.

Escóitase o ensordecedor berro da desesperación, do desprendemento da vida, da morte impartida, acompañada polo distendido ambente festivo.

Torna a avoa que non atura ver tan cruel execución, ela que o criou con todo o seu saber e agarimo non quere ser testemuña do sufrimento, busca un lugar onde esperar a que todo pase e na súa volta non cella no seu pensamento a imaxe da lembranza, o son do roncar agarimoso que lle brindaba cando a ela lle tocaba alimentalo.

Mentres os preparativos continúan para chamuscalo cadáver, os cómplices da execución achéganse á mesa da celebración, mesa de licores e sabores, mesa de comentarios e recordos.

Corre o licor-café, dispútanse os figos fariñentos, as uvas pasas e as pastas de nata, fálase da mestría do matador, da debilidade do novo que se estrea nas lides de agarrar ó porco, brotan os risos ca lembranza do ímpeto mostrado polo que se bota ó animal e caise no seu tento de agarrarlo. Fuxe o alento condensado polo frío e impregnado co arrecendo do licor; entre risos e palabras ocas énchense as bocas deses sabores imprescindibles nesta celebración.

Atrás queda o tempo de recuperar forzas. Retoman as labores co chamuscado do animal, utilizando para iso a palla e os fentos ben secos; inconfundible música a que nos brinda a palla ó arder, e característico cheiro o que arrecende do fento no seu perecer. Búscanse eses recunchos difíciles de chamuscar e achéganse a eles as manchas de palla acendidas, preparadas para liberala pel do seu pelo. Quéntanse ben as uñas e arríncanse, desposuíndo ó animal do seu apoio terreal. Acabado o rito do lume, utilízase a auga no seu lavado, ese lavado que borra a negra cor da cinza sen desfiguralo tono deixado polo fume, a pel erosionada polo calor. Aínda desprende vapor, aínda permañece quente a víctima deste rito.

Unha vez limpo é a hora do mestre forense, do carniceiro experto que esfiará os entresixos do corpo ríxido. Afíanse os coitelos e prepáranse os recipientes nos que depositan esas vísceras tan esperadas pola pota que non deixa de ferver.

O peito é o comenzo dunha árdua labor, dunha arte herdada dos ancestros; cuns trazados retilíneos ábrese o corpo deixándonolo paso libre para o valeirar deses riles -que son os primeiros buscados polas mans sabias que acariñan o interior- ata chegar ó seu obxectivo, sorprendéndonos esas veces que somentes atopamos un ril. Continúase coa retirada das tripas, empregando para iso un exquisito coidado, evitando calquera manobra que poidese danar e verter o purín. Entón, un a un, sácaselle o corazón, o fígado e os pulmóns. Por último aprovéitaselle o sangue que se verteu no interior e que se usará xunto coa do sacrificio para facer esas filloas tan apreciadas.

Chega a hora da comida e é o momento de probalos manxares criados con agarimo para levar á mesa e encher os estómagos famentos. Prepárase un cocido coas xugosas berzas e as saborosas patacas, cócense algunhas das vísceras, e énchense os pratos de colorido. O viño axuda a empurrala ración, e o pan contribúe a recoller eses pequenos anacos que se desmigaron. A sobremesa é a culminación dun copioso xantar no que as xugosas filloas de sangue desaparecen coma se dun primeiro prato se tratase.

A tarde vóltase cansina, a dixestión cóbrase a sua factura e á xente cústalle despegarse da cadeira; son minutos para parolar, para beber algúns licores que axuden a dixerir o suculento almorzo. Mais as tarefas non dan descanso e é hora de lavar esas tripas que tan bo apaño nos farán no fumeiro.

Diríxense ó lugar comunitario para facelas labores de limpeza, encamíñanse as mulleres cos seus útis de traballo (un bimbio ou unha xunca do regueiro para apretalas), estenden as tripas pola canle de pedra e aturan nas súas mans a fría auga que empurra o lixo e deixa oco para engadila zorza, o pemento e a carne. Os chourizos logo cubrirán as cabezas con ondas de cor no ceo, enriba da fermosa lareira.

Acábase a xornada coa chegada da noite, permañece colgado o corpo inerte do porco, aberto en canle para escorregar ata a última pinga de sangue, esa sangue que sobra e que debe expulsar para deixar libre de impurezas a branca carne. A longa noite do crú inverno irrádianos co seu frío, realizando a función buscada de conservación, mentres a nós achégamonos ó lume esperando eses anacos de zarrabullo que levarnos á boca acompañados dun refrito de cebola, un anaco de pan e un vaso de viño tinto, dese viño que estrala, que está no seu mellor momento deixando un sabor agridulce incomparable.

Camiña a noite na procura do espertar, ladran os cans co camiñar, péganse as húmidas sábanas que nos teñen de abrigar. Racha o silencio o vento ó subiar, os ollos non queren pecharse para evitar lembrar, acompáñanola choiva co seu repenicar. Abrázanos o cansancio, ameaza o pensamento, anda lonxe o sono embriagándonos de aburrimento. Espértase a mañá, érguese vestida de frío envolta de branco, acaríñanos a néboa xeándonos o alento.

Afíanse os coitelos, prepáranse o viño e o sal que han de remollar e cubrila carne, habilítanse os arcaces onde han de repousar ese tempo necesario para se salgar.

Comenza o despece coa retirada da cacheira -esa parte mítica do porco- ese manxar que nos brinda partes tan saborosas e distintas como son as orellas, o oubido e o fuciño (sendo esta parte a mais desexada e sabrosa); como se acostuma a dicir cando se degusta este manxar “que teñas tanta forza no caralliño coma o porco no fuciño”. Continúa o despece coa retirada dos xamóns -eses fermosos exemplares de carne que tanto aprecio teñen á hora de servirse- brindándonos a sua carne para cubrilo pan que acompañará o labrego nesas tardes de traballo no campo, que servirá as mesas nos momentos de festa, de visita. Logo sepáranselle as pás ou xamonetas e a continuación retírase o óso da soán e os touciños.

Unha vez depositada toda a carne no seu lugar de salgazón, ésta repousará unhas semanas erguéndose para levala á cociña de afumar, colocándoa no fumeiro onde rematará o seu tempo de curación e estará lista para consumir.

Conclúe a matanza aproveitándose as partes máis xugosas da carne para facelos chourizos; durante a dura xornada de traballo na que se han de encher, pícanse a carne, a cebola e os allos, engádeselle o cabazo e mestúrase ben toda a zorza, tendo coidado coa cantidade de pemento que nos pode xogar unha mala pasada cando xa curados déixanola boca ardendo; en moitos casos fanse dous grupos: uns con pouco pemento e ós outros déixaselles cair algo máis para contentar a todos. Chega o momento do enchido das tripas coa zorza feita e o atado dos chourizos subíndoos ó fumeiro. Por último énchense as tripas máis grosas con mesturas distintas ás dos chourizos, facendo as famosas ceboleiras e os chourizos grosos que acompañarán os bos cocidos. Cheo o fumeiro é hora de afumar con grandes lumes os chourizos que non pararán de pingar.

A traballosa matanza deixa a casa chea de cheiros que tardarán en desaparecer, mais todos estamos pendentes dos sabores que nos merecemos degustar. Comidas de labregos cheas de sabores, cocidos de patacas e berzas coloridas do pemento dos chourizos, pratos repletos de carnes sabrosas e apetitosas. Tardes de lareira con merendas de touciño asado e viño. Entroido disfrazado de cachucha. Tardes de verán e recollidas do grán co apoio de xamón e pan. Noites de inverno con ceas de ósos dá soan, traballo sen pan.

Os tempos mudan, as modas perséguenos, atácanse as tradicións, mais a pesar de todo perviven.

Quedámonos sen Latas

2007-12-11T00:10:00.001+01:00

Unhos carros que renxen ô lonxe
cantando a tristeza
dos esquecementos e dos abandonos
das nosas aldeas;
Eladio Rodríguez González

Hai tempo que veño observando que moitos dos pobos do Concello de Lobios e outros limítrofes, están a desaparecer as latas, refírome ás latas de videiras, as que penduran nas quenllas e camiños destes lugares fermosísimos que agora parecen estorbar a todo mundo.

Lobios debe o seu nome a ditas construccións, típicas da nosa terra e tamén do norte de Portugal, Lobio (que significa “parra de pouca altura formada por unha armazón de arame, ferros ou paus sotida sobre columnas”) ademais de darlle nome ó Concello, coido que é unha das construccións máis significativas que conforman ese conxunto etnográfico da nosa Galicia rural.

Como queira que parece que todo o mundo percura nunha modernidade mal entendida arrincar dos nosos camiños as videiras e mailos postes de pedra e os arames e ferros que as suxeitan para deixar paso a non sei que tipo de vehículo alto que non caibe polas canellas, mais que alguén espera ver pasar. Ademais da desfeita ó patrimonio histórico-artístico é unha desfeita á nosa memoria, ós nosos antergos que tanto suaron para cubrir esas corredoiras de vides que lles deran froito para argallar unhas olas de viño, e por suposto para cubrir estas qenllas do sol que no verán deixase caír a plomo e non fai nada doada a estancia nos camiños ni á xente nin ó gando, por non falar de qué sería daquelas tardes de parola nos lugares sen a sombra das latas, acompañadas desa música que emiten as abellas na percura da dozura do bago, ou dos páxaros que repenican nos cachos de uvas máis maduros; por se non fose pouco, cómo non recordarse do cheiro que recende desas uvas americanas que cando camiñas á súa sombra non podes deixar de arrincar algunha para endozar a boca.

Moitas destas videiras fóronse perdendo co paulatino abandono do campo, e quedan espidas a latas sobre os camiños á espera de que alguén as cubra novamente, outras simplemente se arrincaron en vías de paso onde se xustificaba un tránsito de vehículos de altitude, mais o que non se xustifica é que se arrinquen porque sí - e que ninguén o impida - a pesares de teren dono están sobre unha vía pública, e supoño que algo tería que decir o Concello ó respeto, pois non se deberían de perder máis latas se non é por motivos xustificados (mais ben, de forza maior).

Coido que non lle custaría moito ó Concello aprobar unha ordenanza que impedise o desmantelamento destas construccións, e tamén argallar fórmulas a través de medio ambiente ou patrimonio para salvaguardar os intereses privados e públicos, apoiando económicamente o manteñemento das latas.

Non quero pensar que as pedras que tiveron que arrincar os nosos avós agora moren nalgún “palacete”, enchéndolle o ego a coleccionistas do noso patrimonio etnográfico.

Supoño que ninguén pode pensar que se a alguén se lle ocurrise botar abaixo tódalas nosas paredes que conforman as leiras que noutra hora alimentaron tantas almas, poñamos co propósito de facer un campo de golf -por moi de moda que estéan- sería unha boa idea, ou moito menos que alguén pensara en vender os canastros que son parte da historia dos pobos, coido que xa nos chegou coa desfeita que causou o encoro de Lindoso, onde tiveron que retirarse unha morea de canastros, moitas das latas que cubrían os lugares coma Aceredo, cos seus camiños inteiramente sombreados; alí tamén moran os muiños, fornos, eiras e outras formas etnográficas que non esquecemos, e que noutra hora falarei delas.

Parabéns a dona Concepción polo seu centenario

2007-12-08T01:41:00.001+01:00

Porque o tempo e o lugar
Nao eram ontem entao
Eram circuitos em volta
E fusos de confusao
José Saramago

Hai uns meses que recibín nun dos correos da miña amiga Puriña Fernández de Pazos (Lobios) que vive en Bos Aires na Arxentina, un comentario sobre a sua amiga Concepción Rodríguez que naceu ó pé da Igrexa de San Mamede de Grou; decíame Puriña que a señora Concepción estaba a piques de cumplir os cen anos, o que me emocionou e pregunteille por ela, xa que un século non o conta calquera e gostaríame compartir con ela e coa súa familia esa alegría.
Logo dun tempo percurei no Concello de Lobios cantos veciños tiñamos centenarios -sobre os que escribín hai uns días-, e leveime a sorpresa de que neste ano non había ningún, o que xa hai que rectificar para decir que na diáspora temos unha veciña con cen anos (nada estrano sexa dito de paso que a nosa veciña os cumpla moi lonxe da terra).

Venme á memoria os comentarios que me facía meu avó sobre seu pai, que tiña cruzado dúas veces o charco ata Bos Aires, e tal vez algún deses viaxes foi neses datas na que a señora Concepción aló polo ano 1947 marchou para Arxentina. Logo de setenta anos afastada do seu berce, da súa familia e veciños, e tamén dos lugares que seguro recordará a miudo, non imaxino o que pensará cando agora o mundo se encolleu e movémonos con soltura e facilidade, por non decir que en segundos somos capaces de ollar Grou e espereitar Bos Aires a golde de rato e mapas do Google. Todo se nos está a quedar demasiado pequeno, tal vez xa poucas cousas nos enchen, mais estou convencido que todos temos un lugar que sempre percuramos neses momentos de fraqueza, que a bo seguro será onde nos criamos ou vivimos unha etapa importante da nosa vida, e estou convencido de que a señora Concepción se achegará a miudo ata o largo que hai diante da igrexa de Grou, percorrerá os camiños e saberá onde se atopan as pedras nas que tropezou, arrincará a herba das paredes e dos campos, quecerá o inverno na lareira, collerá auga na fonte que refrescará o seu espíritu, camiñará ata o San Benito e ollará nas serras que envolven a bisbarra e percibirá que o tempo está detido, tamén acariñará os carballos centenarios coma ela que alí están esperando e percibirá que non cambiaron neste tempo. Son esas cousas que nos enchen e que aínda que muden en certa maneira, nós non deixamos de ollalas do xeito que as coñecimos e que se fraguaron en nós para sempre.

Un século da para moito, e na súa memoria haberá moitos episodios que rememorar, só de pensar o que aconteceu no último século xa nos podemos imaxinar o que esta muller pudo ver e vivir, e sobre todo sentir. Ogallá que istes novos vieros que nos demos nos xungan máis e sirvan tamén en certa maneira para agrandar esa morriña que nos asulaga de esperanza de retornar algún día ó noso lar.

Neste 8 de decembro dona Concepción acompañada do seu fillo, das súas netas e da súa bizneta, desfrutará desta data especial para ela -tamén para nós-, e que con ises recordos que a bo seguro atesoura e que son o verdadeiro tempo, asomarán para agarimar ó seu carón a familia e amigos que percurarán no seu ollar ese reflexo de ledicia co que un día percorreu as quenllas de Grou.

Parabéns.

Na lareira con castañas e viño novo

2007-12-06T01:03:00.001+01:00

O sábado espertou o día no berce borralleiro e chuvioso, coido que a terra seca está a clamar por esta agua que cae miudiña nos campos e sobor das follas secas que esperan ser empurradas ó chan para colorear de pálido a terra adormecida.

As néboas perfilan Ludeiros e ó lonxe non alcanzo ver nin o quinxo nin Lindoso, e apenas amosa Compostela borrosa no fondo das paredes que retén a terra que alimenta unhas videiras que xa agardan ser decotadas para logo de adormecer co frío, espertar unha mañá de sol firme e alto que aqueza a súa vida.

Coido que o día se presenta para se apegar ó lume na lareira, e logo de almorzar unhas tostadas feitas na brasa, nada mellor que encher o espíritu co orballo e refrescar os recordos que se agochan en cada recuncho dunhas quenllas que esperan ser percorridas e duns campos que agochan froitos coma as noces ou as castañas.

Aínda que agora os días xa non son coma os de hai unha chea de anos, cando difícilmente nesta altura de outono levantarían as néboas do chan e moito menos deixaría de cair a chuvia, hoxe erguéronse e amosouse o sol nun ceo quebrado e gris, e realzou o monte e o chan que mollado relucía dun xeito garimoso e pegadizo.

Mais o que agardaba era poder asar unhas castañas e empurralas co viño novo, aínda que cando un se senta na lareira deixase engaiolar polo lume e remata asando chourizos e animando a conversa con augardente e recordos a carón dos seres máis queridos nun ambiente indescriptible.

Cómpre encher o espírito coa enerxía que precisamos para resistir o día a día afastado do lar, lonxe das xentes coas que queres compartir o teu tempo e das que precisas alento neses momentos de soidade.

Tempo de Miligranas

2007-11-30T14:02:00.001+01:00

Somos libres de elegir nuestros senderos,
pero tenemos que elegirlos,
sin importarnos
adonde nos conduzcan.
W. H. Auden

Agora que nos escaparates das fruterías relocen as granadas ou miligranas como eu as coñezo, non deixo de acordarme de cando neno tiña debaixo da fiestra de meus avós unha arbore que era distinta a todas as demais froiteiras que abondaban en Ludeiros., Aquela daba un froito ben sabroso no comenzo do inverno e aínda que estaba no patio dos veciños e pechada con rede, sempre caía algunha o camiño ou facía que caíse para lle dar bo recado; tamén aproveitaba para entrar cando facían a augardente ou abrían o patio para levar a cabo calquera tarefa diaria, mais houbo un tempo no que tiñan un vixiante excepcional, coma aquil galo pedrés non vin nunca un bicho tan malo no lugar, e non deixaba a ninguén sen repinicar, perseguíate ata que xa non podía collerte ou non te vía, aquil raio de galo tíñanos a todos acañados e o pior era que non podía coller as miligranas que me encheran o bandullo nas tardes de inverno nas que non había moito que facer, pois entre a choiva, a neboa e o frío onde mellor se estaba era na lareira a parolar e escoitar os vellos contos que espertaban a miña imaxinación e tamén certo medo e desacougo.

Nestas datas na que a froita non abondaba e non sendo castañas ou algunha que outra noz, non se cheiraba moito máis, a non ser que un día se fixeran unhas peras de inverno o forno.

Coñecía ben onde se atopaban as froiteiras de Ludeiros, e agardaba con paciencia a chegada das cereixas, das mazás, sobre todo das que daba unha maceira “do mariñeiro” que formaban na propia froita unha parte de “vidro” que me regalaba. Gostaba de dar boa conta dos figos e tamén dalgunha que outra videira que agasallaba unhas uvas distintas e que eu tiña ben rexistradas, tamén non deixaba pasar a ocasión de escudriñar nas paredes dos campos onde se daban os mourogos, que enfiaba nunha palla e logo sentábame a comelos ó pé do palleiro ou no lugar cando as xentes esquecían un intre as obrigas para charlar das cousas que lles acontecían. Aínda que un dos mellores momentos é cando as xinxas xa estan no comer, recoñezo que sinto unha debilidade por esta froita o igual ca meu pai, eu comparo as xinxas coa vida, pois a amargura e dozura fragúanse no mesmo froito.

Ú-los nosos centenarios

2007-11-29T19:46:00.001+01:00

¡As menciñas curan as doenzas do corpo; pero as da alma... ! Esas cúranse de seu ou non se curan.
Os vellos non deben de namorarse. Castelao.

Hai un tempo que tento saber como se atopa a pirámide dos nosos maiores no Concello de Lobios, certamente o que me interesaba era cantos maiores de 100 anos habitaban hoxe en día en Lobios, e despois de tocar en varias portas, una delas no INE (Instituto Nacional de Estadística), comprobei que o único órgano administrativo que dispuña de datos da última década éra o propio Concello, xa que o INE -según eles- non dispón de datos dese tramo de idade, e o máis que teñen é de maiores de 80 anos.

Como queira que xa non vía forma de me facer cas cifras que poidesen orientarme da situación na estamos, e tentar dende a medida do posible arroxar algo de luz ás miñas dúbidas para esbozar unhas liñas que enchan o espazo que compartimos, contei co bo traballo dos funcionarios do noso Concello, que de contado me facilitaron o número de persoas que acadaron os 100 anos, por xénero e dende 1.996.

Logo do primeiro susto -do cal aínda non me repuxen-, pois endexamais pensei que houbese máis de cinco persoas centenarias, tento percurar unha explicación lóxica a semellante descalabro poblacional da nosa xente máis lonxeva, aínda que recoñezo que non atopo argumentos.

Comezando polos datos:

ANO ......... MULLERES ......... HOMES .......... TOTAL
1996 ...................21 .......................14 ......................35
1997 ...................18 .........................7 ......................25
1998 ...................14 .........................5 ......................19
1999 ...................10 .........................3 ......................13
2000 ...................8 ..........................2 ......................10
2001 ....................7 ..........................1 .......................8
2002 ....................6 .........................1 ........................7
2003 ....................5 .........................1 ........................6
2004 ....................4 .........................1 ........................5
2005 ....................1 .........................1 ........................2
2006 ....................1 .........................0 ........................1
2007 ....................0 .........................0 ........................0

(Fonte: Concello de Lobios)

Da impresión da cifra do 96 que me pareceu moi elevada ó desalento de hoxe tan só pasaron 12 anos, qué é o que acontece cando máis tendo en conta que a poboación envellece constantemente e case que me atrevería a dicir sen remedio, mais o certo é que a medida que a poboación envellece esta parece que tampouco acada o século de existencia a pesares do aumento da esperanza de vida en xeral.

Non sei se iste é un síntoma máis do noso paulatino esmorecemento e abandono do rural, si é que as persoas ó acadar unha idade avanzada deixan os pobos e se trasladan as cidades cos seus familiares -nada estrano-, o que supoño se podería contrastar se tivese acceso ós datos de maiores de 100 anos naturais de Lobios que residen en Ourense ou Vigo, poñamos por caso.

Particularmente penso que os maiores que se trasladan a vivir á cidade seguen censados no seu concello de orixe, e polo tanto o problema debe ter outra explicación, ademais da natural -que a xente morre-, tal vez será que xa é tan acuciante o despoboamento propiciado pola constante emigración que non remata, que ata os nosos vellos “non queren” acadar o século de vida en pobos adormecidos nos que as casas son pesadas cadeas, e as rúas adoecen de cativos que berren e espanten os malos espíritus coas súas trasnadas. En definitiva, falla tanto sorriso e tanta vida nas aldeas que da medo andar polas súas quenllas baleiras.

10 anos dun soño compartido

2007-10-21T00:31:00.001+01:00

Ha sitios do mundo que são como certas existências humanas: todo se conjuga para que nada falte à sua grandeza e perfeição.
Este Gerês é um deles: Acumularam-se e harmonizaram-se aqui tais forças e contrastres, tão variados elementos de beleza e de expressão, que o resultado lembra-me sempre uma espécie de genialidade da natureza.

Miguel Torga

Cumpríronse este pasado 12 de agosto cen anos do nacemento de Miguel Torga, poeta que tanto se inspirou na natureza e no Gerês para compoñer versos memorables, e estou convencido de que se sentiría contente con iste convenio que promove a xestión e conservación deste área compartida de 100.000 hectáreas de natureza arraiana.

Hai algo máis de dez anos, o día 31 de xullo de 1.997 firmábase na Portela d' Home en Lobios un acordo de cooperación que era o primeiro paso nesta geira para poñe-los alicerces precisos que determinasen a figura xurídica que haberá de conformalo Parque do Gerês-Xurés. Logo de estar caseque unha década esquecido e na práctica non pasou de ser unha declaración de intencións, onte firmouse no mesmo escenario un convenio de colaboracion entre a Consellería de Medio Ambiente e o Instituto da Conservaçâo da Natureza de Portugal, para sacar adiante este proxecto de Parque Transfronteirizo no que a nova Xunta de Galicia -que dende logo amosa sensibilidade medioambiental- e coa presenza de Xosé Benito Reza na Dirección Xeral da Conservación da Natureza (impulsor da protección e declaración do Parque Natural da Baixa Limia-Serra do Xurés), coido sairá adiante no que albisca ser unha iniciativa de futuro prometedor nesta nova etapa.

Aínda que descoñezo o documento que onte se firmou na Portela d' Home, espero e desexo que sexa un punto de inflexión na conservación desta nosa paisaxe, cultura, etnografía e sobre todo das xentes que fan posible que todo siga en pé, de nada serve esgremer argumentos conservacionistas, se estes van en contra ou non se consensúan cos moradores destas terras, primeiros e últimos interesados en todo o que estas decisións lle poidan afectar, e sobre todo a eles lle debemos en parte a conservación desta genialidade da natureza como decía Torga.

Desexable sería que a sangría de xentes que nos vimos e se ven obrigados a ter que irse do seu terruño, tiveran e teñan a posibilidade de vivir eí, de poder criar ós seus fillos eí, de desenrolar o seu proxecto de vida nesa a súa terra. Agardo con impaciencia poder escribir axiña que a nova política da Xunta de Galicia asenta a poboación e recupera habitantes nos lugares que levan décadas -por non dicir séculos- esmorecendo irremediablemente. Ogallá non teñamos que declarar o home especie en perigo de extinción no Xurés e no resto dos pobos do país.

Na Lareira con Kérkennai

2007-10-18T23:54:00.000+01:00

Mirar ó pasado é entender o presente. O pasado márcanos irremediablemente. Todo ten un significado, de donde partimos para saber onde chegamos.

Kérkennai

Chegou ás miñas mans o último traballo de Kérkennai, neste verán cando camiñaba pola feira de Lobios e me acheguei o un posto de música (no que o dono me contou que viña dende Ponferrada a vender as feiras galegas), e alí atopei este disco que non dubidei en mercar. Xa coñecía a música de Kérkennai, e algo da súa traxectoria en pos da nosa raigame musical, aínda que non dubido de que virán moitos máis traballos destes catro homes (Pepe Quintas e Sindo Otero, Felipe Rodicio e Juan Seara) que acompañan a Pepa Rodríguez, e que teñen a obriga de nos achegar os sons enxebres da nosa terra, da nosa lingua, e como non, do noso mundo arraiano riscado polo Lethes.

Non podo deixar de emocionarme coas notas de “Vía Nova”, ou de ollar na percura dos carballos que musitan “Deiqui a Alá”, escorregar no tempo con “Soños en Quercus” para voltar á nenez nas quellas de Ludeiros cando escoitaba a gaita que toca o entrañable Feuto -Mágaro- naquelas tardes de néboas que quebraban os raios dun sol pálido e fuxidío. Nese tempo de calor o carón da Lareira dos avós, onde roncaba a radio de madeira que tiña meu ávo no banco ó pé do lume, e que enchía a estancia de verbas lusitanas, tamén de música do outro lado da raia na que non faltaba o acordeón e que “Na telleira”, novamente evoca ese sentimento dun tempo aínda que lonxano tan presente.

Como diría meu amigo Aser “Arraiano de vitela e augardente”, é caralludo.

Retorno do berce

2007-09-10T23:51:00.000+01:00

Non me namora o mar fero,
que a moitos tanto lles gusta;
a ti, montaña, che eu quero,
e non morro, porque espero
gozar da tua paz augusta.
Antonio Noriega Varela

Logo dun tempo alonxado dos bits, xa se bota de menos enfrontarse ó teclado que agarda detido ser empurrado para agromar as verbas que están adormecidas no senso á espera de fuxir no espazo, de fuxir para aló onde as deteña o pensamento.

Neste vran un tanto particular, onde as mangas longas do tempo acompañaron o percorrido polo país, aínda que a pouco soubo para paladear a amizade, a compañía do vento nos riscos de Santa Eufemia, e o decorrer da auga ceibe polas rochas orballadas de notas dun son sen estridencias, mais nese agasallo que sempre é o poder desfrutar da familia e dos amigos, escomezou o vran cando despedindo o xuño celebramos o San Pedro en Ludeiros, onde agasallados polo carballo do santo e o seu corete, tiven a sorte de compartir bos intres cos veciños en compaña da Banda de Música de Lobios.

Logo xa desta fuxida que nin mollou os beizos co doce da terra, chegaron un días de descanso no agosto confuso, no que aínda con bos días de praia, e noites de outono, deu de sí o que de sí dan as lambonadas á porta dunha escola.

Se ben atopei no Xurés como de costume o espírito da natureza, que se amosaba en forma de bolos impoñentes que deteñen o tempo, ou de árbores que precisan abrazarse a un para liberarnos desa enerxía ruín que acumulamos ó longo do ano. Nas súas quenllas e recunchos o tempo detense, e os recordos dunha nenez feliz afloran para traer ata un aquelas mañás nas que íamos levar o gando ó monte, ata “a redor do cobo” ou “espiñeiro”, logo tornábamos polo camiño de Manín e pasábamos polo cruceiro, deixando que o gando enchera o bandullo ceibe polas ladeiras ata a noite, cando el sociño retornaba para as cortes. Seguindo o camiño de Manín, recordo cando cruzabamos o pontillón de pedra que se asulaga nos días de inverno que chove chuzos de pé, para ir á festa de Santa Eufemia aló polo dezaseis de setembro. Mais tamén tiven tempo para borrar o Encoro de Lindoso, como fago cando me subo ás rochas do “Outeiro Rubio” e retornan novamente ós meus ollos Buscalque e a súa fermosa veiga, que noutra hora estaría chea de millo e patacas agardando ser recollidas, ou me deixo caer polos Aguinchos, e logo de remollarme subo ata a Reloeira para tornar a Aceredo na barca que cruzaba o río na Escoleira, logo acariño as pedras da Igrexa e deixo ás pegadas no Campo Santo mentres lle poño flores a meus avós e bisavós. Ata que xa perto na Gordatia desperto á realidade e xa nada é o que era, e a Gordatia é Aceredo e o val é unha lingua negra que arrincou o corazón desta bisbarra.

Mais dende este recuncho privilexiado, tamén voo ata o Quinxo e pérdome en Olelas, que nesta ocasión non puiden visitar e que boto en falta, pois gosto moito das súas xentes, desa verdadeira cultura arraina, ónde Portugal é Galiza e Galiza non remata na Barcia, e dende alí poucas veces podo deixar de acariñar as rochas espidas da Peneda e moito menos podo esquecerme da Santa María en Olelas, onde o vira se bailla coa concertina e os cantos se trocan flores dun xardín sen espiñas. Se callar o vindeiro ano deleitarei os sentidos coas xentes deste lugar.

E logo de recuperar os sentidos no Xurés, non está demais reconstituír o corpo nas praias do Atlántico, aló onde o mar se fixo terra e a conxunción de elementos impregnan os corpos de sal e sol nas areas da ría de Vigo, onde o lonxe as Cíes vixian o xigante mentres as xentes íspense de tempo e recobran enerxías que esgotarán no trotar diario das cidades que non descansan.

Neses días e noites de salitre e orballo, o tempo quere deterse na ría cando o solpor deixa paso ás luces da noite e o faro alumea ó lonxe o percorrido na inmensidade, son momentos de recreo, de paladear os segundos que se deteñen no ollar. Logo a luz esperta as formigas que labouran sen descanso nas bateas, que percorren os longos camiños trazados sen deterse a palpar a vida, empurrados polos reloxos dun tempo esgotado antes de comezalo.

Nesta estadía polas quenllas das rías baixas, percuro nas areas grosas e brancas da Lanzada a auga crara da praia salvaxe e apreciada, logo de camiñar polo mar de O Grove empurrado por golfiños e arrincándolle os mexillóns ás bateas que repousan na ría e que alimentan de mar o corpo dos sentidos.

Reconstituído o corpo compre retornar ó berce e ollarse na memoria para desfrutar en Lobios dunhas festas renovadas, nos que os protagonistas son os nosos carros, os que noutra hora andaron nos camiños de pedra e terra, e percorreron o tempo deixando a pegada nas rochas lisas que lixaban o ferro enferruxado das rodas, rodas que agora percorren o asfalto da avenida de Portugal en Lobios, onde os cantos do eixo confúndense cos berros da xente que empurran os contendentes nunha carreira que desempoa os estadullos e esgota as “xugadas de bois” que empurran o carro sen xugo.

Caída a noite é tempo de troula, e nesta ocasión a compaña non pode ser mellor, música do país neste FestiXurés que escomenza coas Cantareiras do Xestru, acordes de pandeireta, acordeón e voces fermosas que achegan as notas Celtas os ouvidos espertos da xente. Mais a noite é longa e tamén hai tempo para amosar novamente os carros xa de forma relaxada e remollada, para o deleite dos que camiñamos nesta rúa dun Lobios festeiro e agarimoso. Neste novo tempo que Lobios está a vivir, xa se perciben eses cambios no eido da cultura, entroncando o pasado co tempo que nos toca vivir e celebrando unhas festas distintas e dende logo acertadas, coido que mesmo seremos capaces de recuperar hoxe aqueles fiadeiros de onte, nunha conxunción de identidade e tempo que nos faga sentir máis perto, quen sabe mesmo o ano que ven festéxanse os primeiros “fiadeiros de Lobios”.

Como cada segundo domingo de cada mes, Lobios é un fervedoiro de xentes que se atopan nunha feira que é a mellor da bisbarra e que atrae xentes de tódolos concellos veciños, e tamén dos que moran o outro lado da fronteira. Nesta data a feira ocupa toda a avenida de Portugal, dende a granxa ata a ponte o pé da praza roxa. Unha boa ocasión para se atopar cos amigos que tanto botamos de menos, para recoñecer a esas xentes que fai tempo que non ollo, para parolar un pouco eiquí e outro pouco acolá, para mercar algunha cousa entre tanta variedade, e para recrearse co bo ambiente de amizade que se respira, case que me atrevería a dicir de familiaridade. Aínda que non me esquezo de que esta nova feira, é un invento de hai poucos anos, pois a nosa feira sempre foi a da Portaxe, que é parte da nosa vida, polo menos da de moitos de nós, unha feira á usanza con pitas, verzas, allos, cebolas e pementos para plantar, de porcos e polbo na taberna mollado con viño tinto da casa e empurrado con pan de millo, de aixadas e arados, feira dun tempo que aínda non lonxano, parece que deixou paso a modernidade, a proximidade, á “cidade”, onde todo son aparellos de plástico, de ferretería para bricolaxe, onde a roupa pendura de cordas e os zapatos repousan en caixas baleiras, mentres o lonxe zoa unha música moderna dilúe as verbas das xentes que nos afanamos en entendernos. Neste “bazar chino” no que destacan os churros de chocolate eu quédome co cheiro do polbo que me retrotrae a miña feira que non é outra que a da Portaxe.

Elixio Rodríguez Domínguez

2007-07-11T00:36:00.000+01:00

A miña infancia primeira transcorreu no barrio da Igrexa, cabo da casa dos avós maternos. E dela recordo infinidade de vivencias: algunhas embazadas polo tempo, mais outras tan nidias coma se acabasen de acontecer. Aquel barrio de labregos, hoxe deshabitado, que presenta un aspecto desolador coas súas casas derrubadas e as rúas desertas, estaba entón pletórico de vida.
Elixio Rodríguez

Logo de 97 anos e unha vida de entrega ó galegismo, finou no exilio mexicano o noso veciño nado en Casal do Souto -Grou- (Lobios), un arraiano de nacemento e de sentimento; de nacemento poucos poden dicir que naceron na raia de Lobios, a carón de Lobeira, preto de Entrimo, á vista de Bande e á beira do Leboreiro que une Galiza e Portugal nunha fraga de lendas e encontros. De sentimento, porque quedou patente na súa longa vida o que iste recuncho significou para el.

Hoxe estamos de loito, mais non esquecerei as túas verbas impresas na memoria de “Matádeo Maña”, un encontro cunha vida de entrega ó país e ó galegismo, de loita contra a tiranía dos que quixeron matar a voz e soterrar a vida. Coido que só nos queda honrar a túa memoria espallando o teu legado, que é un símbolo “positivo, eficaz, xeneroso, cordial, conciliador de vontades” como escribiu Méndez Ferrín na presentación do teu libro.

Só o tempo apagou o teu decorrer, Matádeo Mañá é o comezo dunha nova xeira que non remata, que acolle no seu carón un pobo que olla ceibe.

Agora que na brétema do tempo te atopas co irmán Castelao, empurraredes os ventos rumosos deste país que permañece silandeiro.

Amplo reportaxe no Caderno Arraiano.

30 anos de democracia

2007-06-16T23:42:00.000+01:00

Onte celebramos os primeiros 30 anos da nosa democracia, un tempo tan exiguo e tan amplo á vez, un tempo que nos fixo a todos partícipes deste encontro con nós mesmos e que propiciou un avance permanente da nosa sociedade sen precedentes.
Daquela data teño algunhas luces, pois aínda que era un neno de poucos anos, nunca esquecerei a ledicia de meu avó materno por poder votar, aquelas chapas que penduraban da súa solapa con consigna política, ou os carteis que enchían de cor aquelas paredes grises con anacos de verde pardo, ou a madeira escura e curtida polo tempo das portas das cortes do gando ou dos palleiros, mais tamén había moitas estampiñas de cores que para min non tiña máis significado co da novidade e o de ollar aquelas caras descoñecidas que non sabía a santo de qué chegaran ata ás miñas máns, mais o que nunca esquecerei era a grandísima ledicia que desprendía meu avó -aínda que miña avoa enfriaba os ánimos dicindo que non se amosase tanto que non se sabía o que podía acontecer-, e aínda que por entón non entendía o significado das súas verbas, co tempo de seguido souben o que sufriran durante cuarenta e un anos e non era para menos ter certos medos.
A herdanza deses intres non a cambio por nada, e a paixón por votar, por decidir, por ter voz que meu avó nunca aparcou nos anos que pudo facelo, supoño que me levan a pensar que endexamais deixarei de exercer un dereito tan importante que en definitiva é ser e sentirse libre.

Polas Quenllas de Aliseda

2007-06-05T22:49:00.000+01:00

A uns 30 quilómetros de Cáceres nas ladeiras da Serra de San Pedro atópase o pobo de Aliseda, cáseque 2.000 mulleres e homes poboan este fermoso lugar na metade do camiño entre a cidade e o país veciño, no que a beleza da frondosa dehesa se conxuga coas populosas construcións dun pobo onde as rúas son un canto á liberdade, á cultura, pura sensibilidade que se torna poesía nas inmediacións da impoñente igrexa onde as cegoñas se apousentaron en acampada libre -posiblemente sexa o que máis inquilinos teña residindo no seu cumio en Extremadura-. Da gusto camiñar pola rúa da Liberdade, que conflúe coa de Luís Chamizo, ou achegarse pola da Constitución ata a praza de Espronceda, na que remata a adicada a Nelson Mandela, dende eiquí e pola praza de Extremadura camiño por Pablo Iglesias, para atoparme coa de Hernán Cortés que está ó pé da de Zurbaran ou Cervantes, non moi lonxe de Picasso ou Carolina Coronado, e así outras moitas rúas que adicadas ós persoeiros que ademiro como García Lorca, Antonio Machado, Miguel Hernández, García Márquez ou Ramón e Cajal, fan que o paseo por estas quenllas sexa un atino, así coma os intres que comparten algúns dos veciños cos que camiñamos na percura das singularidades dos lugares que visitamos. Mais Aliseda ten unha rúa que é a do Tesouro e unha travesía que tamén leva este nome, rememorando o que a fai transcender máis aló do seu entorno, pois o tesouro de Aliseda que foi atopado no ano 1920 por casualidade nun cadaleito dunha dama; está depositado no Museo Arqueolóxico Nacional ó tratarse dun extraordinario conxunto e de un valor incalculable.

Neste fermoso paraxe declarado ZEPA en 1989, e que alberga unha importante poboación faunística, entre a que destacan os gatos monteses, as lontras, os corzos -sendo esta unha das zonas principais de caza nesta rexión-, a cegoña negra, o voitre leonado e mailo negro, a aguia real, o alimoche, o búho real, e non sei cantos máis e máis variopintos que fan desta zona protexida un canto á natureza.

Mais o que me trouxo por estes lares era o facer unha visita a unha antiga mina de ferro e azufre que iste concello tivo a iniciativa de recuperar e facela visitable así coma o levantar nas inmediacións un centro de interpretación sobre dita explotación mineira que axuda moi ben a entender este aproveitamento e o que supuxo entón para este pobo.

Cómpre dicir que apesares de so ser visitables dous anacos de galería na planta a ras do chan, e nun segundo andar ou “mina pastora” pódense apreciar as distintas galerías que fixeron para sacarlle o mineral e que hoxe serven de acubillo para os morcegos que eiquí residen tan prácidamente, tamén conta nun terceiro andar con outras minas que non foron mais aló duns metros da parede inicial e que en tempo serviron de casa improvisada a unha xitana que lle deu o nome “cova da xitana”.

Este proxecto cofinanciado polo estados da EALC do EEE, é unha desa iniciativas que nos enriquecen a todos, os que posúen o ben e os que podemos disfrutar dese pasado non tan lonxano, mais que tan fondas pegadas deixou nas poboacións e nas xentes que tiveron que empregar a súa vida a lle arrincar á terra o pouco que ésta lles ofrecía para sobrevivir, amosándonos hoxe un patrimonio que conxuga progreso de entón con natureza, unha verdadeira proeza a pouco máis de cincuenta anos que se pechou a mina. E ese debe ser o camiño, ser capaces de recuperar esas pegadas que antano feriron parte do noso entorno e que co paso do tempo xa a propia natureza as adoptou como propias, creando incluso microclimas como acontece nesta mina, onde podemos atopar plantas tan galegas coma os fentos e mailos estraloques.

Dehesas de cegoñas

2007-06-03T20:51:00.000+01:00

De cando en vez un atópase con intervencións do home sobre o terreo que habita de xeito que o fai acolledor para os seres que acompañan no día a día.
E así é no caso dun bosque de árbores que agroman cegoñas, sí certamente son cegoñas o que se atopan na estada de Cáceres a Malpartida de Cáceres, ó pé dun novo hotel-spa que fixeron nun entorno no que antano había chairas de sobreiras, creando fermosas dehesas verdes e amarelas salpicadas por azuis de ceos caprichosos aquí e acolá.

Un non pode máis que deterse a ouservar semellante estampa, deixarse envolver polos crotoreos das cegoñas que aniñan os seus descendentes, e perder o ollar no horizonte mentres o sol se pousa sobre a inmensa chaira onde se deita a pasar a noite.
E despois de esquecerse do mundo nun lugar así, non caibe máis que congratularse do bo gusto dos que fixeron posible un recuncho tan fermoso, nun territorio xa fermoso de por sí e onde as cegoñas permañecen todo o ano sen ter a necesidade de cruzar o estreito e ir mais aló do Sáhara para percurar o sustento que lle ofrece unha terra chea de vida.
Só podo achegar algunha das imaxes que alí recollín e convidar a desfrutar dunha tarde de sol e ceo, de árbores sen raíz que agroman flores brancas que voan e volven para pousarse nun ramaxe cheo de vida.

Unha pegada máis para recuperalo hábitat do Lince

2007-05-31T23:22:00.000+01:00

Hoxe estamos de noraboa os que defendemos a natureza, os que cremos que hai moitos xeitos de desenrolar este país sen necesidade de sacrificar os poucos espazos que lle quedan á vida salvaxe ou a especies tan significativas coma o Lince, que precisa deses pequenos recunchos para reconquistar parte do territorio que o pode sacar desa lista negra de especies en perigo de extinción.
Polo que se desprende da nova que recolle El País, o Ministerio de Medio Ambiente xa mandou publicar no DOE a declaración negativa de impacto ambiental ó proxecto de autoestrada entre Toledo e Córdoba. Coido que a política deste Ministerio tan ben dirixido por Cristina Narbona, amósase de acotío coma a esperanza de que os gobernos teñan cada vez máis presente o noso medio ambiente, así coma o hábitat do nosos veciños que durante tantos séculos empurramos ata o máis recóndito do noso entorno, e que agora tamén lle queremos arrebatar.
Que se protexan de xeito permanente e sen subterfuxios territorios coma os de Serra Morena e os Montes de Toledo, é unha obriga desta sociedade e é unha débeda cos nosos descendentes, que teñen todo o dereito a poder apreciar a riqueza salvaxe do Lince, do Lobo Ibérico, ou da Cegoña Negra, por non falar dos Buitres, dos Alimoches ou das Aguias.
Que medre o exemplo e que saibamos conxugar desenrolo e medio ambiente, que boa falta nos fai.

Alicerces contra o despoboamento IV

2007-05-28T23:01:00.000+01:00

Se dispuso a partir.
Ya se sabía quebrada luz,
camino despeñado hacia la noche,
cobijo taumatúrgico del rezo,
preámbulo del olvido.
Rafael Rufino Félix Morillón.

Neste novo tempo que nos toca vivir, contamos coa presenza de xentes de moitas nacionalidades e doutras culturas, coido que todo elo na xusta medida pode ser moi enriquecedor, de feito a historia da humanidade é a historia do decorrer das xentes que fluíron entre os distintos lugares do planeta.
Antano tocounos emigrar ós galegos de xeito masivo, aínda o seguimos facendo, mais xa non a modo de subsistencia, coma décadas atrás, senón percurando desenrolar aqueles traballos para os que estamos formados e que o país non ten capacidade de xerar, o que leva tamén a xentes doutros recunchos do mundo a tentar sobrevivir lonxe do seu lugar de nacemento, incluso poderíamos dicir que lonxe do seu hábitat. Estas novas persoas que chegan, fano maioritariamente para ocupar postos de traballo que a sociedade nosa de hoxe rexeita, e polo tanto contribúen ó noso desenrolo xerando riqueza e tamén beneficiándose eles desa riqueza.
Mais o problema xurde cando case tódolos que chegan se integran nas grandes cidades, mesmos sen moitas posibilidades de saír adiante e sen ninguén que os oriente nas opcións que hai e se precisan cubrir nos pobos que están quedando despoboados e precisan xente nova para manter os servizos mínimos en pé, tanto na agricultura que podería ser unha saída, coma no servizo domestico coma en calquera dos outros oficios que adoecen de mans novas e xente emprendedora para non ter que pechar o noso rural que sigo pensando que é dunha riqueza tal que a nosa sociedade non pode seguir a ollar cara outro lado ignorando este problema que é dunha magnitude tal que se non empurramos todos na percura de solucións estamos vivindo os últimos anos da sociedade galega tal e como a coñecemos os que nos criamos no rural.
Por ese motivo estou convencido de que hai que achegar tamén os inmigrantes ós nosos pobos, axudalos a formar un proxecto de vida nas aldeas e pouco a pouco eles tamén serán os que manterán a nosa cultura e as nosas tradicións porque en boa medida integraranse nelas, e moito mais os seus fillos, aínda que poidan provir doutras culturas moi diferentes.
Non nos enganemos, no país da emigración tamén hai xente que ten receo dos que agora chegan percurando unha opción de vida, supoño que se trata do noso subconsciente que nos traizoa. Mais non caibe dúbida de que as sociedades que se pechan en si mesmas rematan por desaparecer, cousa contraria acontece coas cidades e coas culturas que sempre están a recibir nova savia que as fai dinámicas e non paran de medrar, se ben nalgúns casos eses crecementos son desmedidos e afastados da comunión saudable dos pobos coa natureza.

Polas Quenllas da Albuera

2007-05-26T21:28:00.000+01:00

“Sabe Dios si debajo de aquellos sembrados y de las rojas manchas de las amapolas, las amarillentas calaveras de unos hombres que se mataron sin conocerse, y que en aquella inolvidable fecha sintieron los mismos crueles dolores y la misma bárbara agonía, se buscan para perdonarse el mal que se hicieron. ¡Paz a los muertos!”.
Jesús Rincón Giménez. Días aciagos y días glorios de Extremadura. 1930.

Corría o ano 1811, máis concretamente o 16 de maio que pasaría á historia por se converter na data na que as tropas aliadas de España comandadas polo Xeneral Francisco Javier Castaños, Gran Bretaña, Portugal e Alemaña ó mando do Xeneral William Carr Beresford, enfrontáronse ás tropas francesas ocupantes do Mariscal Nicolas Soult en La Albuera, pequena localidade de Badaxoz.

Concentraron as tropas aliadas un total de 35.000 homes fronte ós 25.000 que xuntaron os franceses apoiados tamén por españois e polacos, para baterse en armas pola sitiada cidade de Badaxoz, nun día que caían chuzos de pé, e onde se empregaron cinco horas de sangrentos combates que remataron cunha carnicería duns 13.000 soldados mortos e feridos dos dous bandos, pasando a Albuera a formar parte desa tráxica historia de morte e sangue á que conducen tódalas guerras.
O pasado fin de semana recreouse na Albuera a fatídica batalla, na que participaron a meirande parte dos veciños do pobo, que dun xeito ou doutro, ben sexa de figurantes ou de actores principais da contenda que amosan o mundo co orgullo de ser protagonistas da historia sen percuralo, protagonistas dunha batalla que cambiou o decorrer da ocupación francesa levando á expulsión das forzas imperiais napoleónicas da Península.
Mais ó que íamos, este pobo que no 196 aniversario da batalla cambia a vestimenta de a diario polos traxes de época, e que sacan a pasear os mosquetóns e mailos cañóns que estouran pólvora ata a saciedade. Contaron nesta ocasión coa presenza de representantes de Portugal, da Bretaña Francesa, Inglaterra, Bélxica e das asociacións napoleónicas dispersas por iste país, o que lle engade esas notas de cor que se desprenden das verbas que nun e noutro lugar podemos escoitar, todo elo nun escenario orixinal aínda que corrompido por los trazados eléctricos que sen orde riscan o “campo de batalla”, dándolle á representación unha transcendencia internacional, e que pon de manifesto que non queremos esquecernos da nosa historia. Cando menos cómpre facer fincapé na idea de que calquera guerra é unha destrución do ser humano, e cómpre sementar sen descanso os valores humanos e o entendemento entre os pobos, aínda que para elo teñamos que recrearnos nun escenario de sangue e odio, que nese fatídico día ata o ceo se abriu e rompeu a “chorar” sen descanso durante cinco horas, e mesmo lanzou “pedras” de xeo como querendo arrincarlle á terra o sangue inocente que encharcaba a semente que nesa primavera debería xerminar o novo froito.
Logo da batalla, xa de noite nun escenario improvisado na praza de touros portátil, represéntase un ano máis a obra “A batalla da Albuera”, que non podo menos que descubrir entusiasmado por tal elenco de actores -case todos veciños do pobo que se empregan a fundo- para non deixar de poñer a pel de pita ó público, cunha fermosa historia de amor e morte, preludio dunha batalla coma a acontecida na Albuera.
O personaxe de Olvido (interpretado por Nuria Cuadrado, unha actriz inconmensurable), achéganos unha noiva que casa o día antes da batalla, e que non pode menos que resignarse a que o seu amado participe na guerra que acabaría coa súa nova vida deixando viúva á nosa protagonista que se espraia na recreación do seu casamento, da súa loita por que non lle arrebataran ó seu amado, e no enfrontamento ó Xeneral Castaños logo de rematar a batalla que arrasou A Albuera. Esta obra que lle pon a xinxa ós actos da batalla, está dirixida por Olga Estecha, e susténtase nun texto de Juan Copete, coa música de Rades (autor desta terra que non descoida a verba portuguesa para enriquecer se caibe máis a súa fermosa música, da que gosto moito). Mais tamén e destacable o personaxe do Xeneral Castaños interpretado por Manuel D. Comerón ou a do Xordo que interpreta Juan M. Valverde. Parabéns a tal elenco de actores e a todos os que fan posible tan fermoso traballo.

Canta Compaña

2007-05-20T23:59:00.000+01:00

Para rematar o venres, un concerto do coro galego Canta Compaña, que tivo a xentileza de nos agasallar con fermosas verbas feitas música, música en lingua galega que derrete os oubidos dos que vivimos alonxados do país e que agradecemos todo o que nos chega del.
O concerto de Canta Compaña na Concatedral de Santa María en Mérida, deixou un bo sabor de boca ós casteláns falantes, nun repertorio no que abundaba a música popular galega e tamén algunha peza en castelán e inglés.
Este coro de catorce membros e que levan pouco mais dun ano como formación propia, tamén tiveron tempo para parolar do momento que vive esta forma de interpretación en Galicia, e a súa apreciación en torno ó que segundo eles estáse a dar en moitas das cidades do país, onde teñen aparecido moitos novos coros, o que sen dúbida contribuirá a espallar de xeito exponencial un tipo de música sen aditivos, no que as gorxas sono todo. Parabéns polo seu bo facer.

Día dos museos

2007-05-20T23:50:00.000+01:00

Esta semana na que celebramos o Día das Letras Galegas, e nesa mesma data tamén no resto de planeta celébrase o Día de Internet, hai outra data - día 18 de maio - para ter presentes os museos, lugares que sempre agachan segredos esperando descubrirse ás miradas incrédulas que percuran novas sensacións naqueles sitios ós que viaxamos e dos que queremos saber máis a poder ser concentradamente.
Aínda que case tódolos lugares en sí son museos abertos que só precisan de percorrerse para apreciar neles aquelo que con gusto, tempo ou simplemente co paso do tempo e co bo facer da natureza, agasállanos para reconfortarnos.
Isto non quita que nos acheguemos ós museos propiamente ditos, ou construídos con ese fin para deixarnos asesorar e explicar polos guías -que son verdadeiros profesionais do seu traballo- amosándonos aquelo que non somos capaces de apreciar a simple vista.
Este venres no que museos ademais de abrir de balde, algúns tamén engadían na súa programación outros atractivos que non se podía deixar pasar a ocasión para visitalos, e unha vez máis o Museo Nacional de Arte Romano de Mérida, que como reza o seu nome (Nacional) é o que agasalla neste país a meirande colección de restos romanos, case todos procedentes da cidade que o alberga, Mérida. Aínda que a capital de Extremadura en sí é un museo aberto, pola cantidade de restos romanos que afloran en cada recuncho e se poden contemplar libremente, nesta ocasión o MNAR ademais das visitas guiadas, agasallábanos coa música dos alumnos do conservatorio desta cidade, facendo moito máis agradable a visita. E unha vez máis este fermosísimo edificio de Moneo, sorprendeume polos novos tesouros que garda, resultando un pracer perderse polos seus recunchos ateigados de historia.

Día de Internet

2007-05-17T23:48:00.000+01:00

Hoxe Día das Letras Galegas, que para min sempre está diante da celebración do día de Internet, que non deixa de ser un día máis deses que se sinalan no calendario para que todos manteñan a atención nese eido, aínda que non quita que lle adique un momento para falar das posibilidades que nos ofrece e tamén do que creo que nos arrebata, mais como medio que se nutre de tódolos que queiran participar nel dun ou doutro xeito, non deixa de ser un reflexo desa diversidade que nos une ó traveso dunha fiestra que permite que apalpemos o mundo con só ollalo, que dende a distancia apreciemos un achegamento ós demais, ou que nos mancomunemos en intereses que nos levan a compartir todo tipo de información, intereses ou o empreguemos para mellorala nosa vida, axudándonos a levar a cabo as tarefas diarias do noso tempo de traballo ou de esparcemento.
Tamén é certo que nos arrinca tempo para compartir cos amigos, con coñecidos ou simplemente cos veciños, cousa que en parte ben a afondar nesta nova sociedade que estamos a crear, na que vivimos en granxas erguidas ó ceo, onde non nos coñecemos, nin sequera nos vemos ou charlamos cos que compartimos unhas escaleiras, ascensor e problemas varios de comunidade, o mesmo pasamos semanas ou meses sen dirixir unha verba co que ten o seu salón pegado ó meu, mais que importa isto, si teño unha fiestra que me achega as pirámides de Exipto vía satélite e sen moverme do sofá, ou chateo co meu primo que vive en Australia ou coa miña amiga Puriña que está en Bos Aires, que aínda que me acheguen unha imaxe mal pixelada pola webcam, nada ten que ver cos xestos, expresións, ton de voz e demais matices que nos ofrece unha conversa en persoa, nun escenario real e non virtual.
Coido que lonxe de voltar ós tempos nos que viviamos en harmonía veciños e natureza, en pobos pequenos, onde compartíamos as labores do campo, e as conversas no patamal das portas da praza do pobo, imos camiño de engordar ata o infinito as nosas cidades sen harmonía nin sentimento, cheas de xente e baleiras de espíritu, coido que é o tempo que nos toca vivir, aínda que non perdo a esperanza de que non esmorezan definitivamente os recunchos que fan da vida tempo, e da xente sentimento.
Sen renunciar ás virtudes das novas tecnoloxías, e o que nos aporta e beneficia Internet que non é pouco, non está demais preguntarlle ó veciño que tal lle foi o día, ou axudarlle cando precisa cambiar cambiar unha lámpara, pois xa sabemos que nas cidades non podemos xuntarnos para ir plantar patacas ou arrincalas, ou celebrar unha matanza do porco e compartir uns figos con viño do porto, tampouco podemos facer unha fornada de pan entre catro, é moito menos sentarnos a carón da lareira e entre cunca e cunca de viño dar boa conta dos chourizos do fumeiro, agrandando as amizades e coñecéndonos de verdade.

María Mariño Carou

2007-05-16T23:31:00.000+01:00

A piques de celebrarmos o centenario do nacemento de María Mariño Carou, e no Día das nosas Letras Galegas, que este ano tan acertadamente se lle adicou á autora do Courel nacida en Noia, quero nesta data tan sinalada e tan importante para a nosa literatura adicarlle un pequeno poema a María Mariño, pola pegada que nos deixou na súa obra.

A palabra no tempo
agromou os versos da flor
que agardaban a verba que comenza
para que xerminase o amor.

O tempo afondou a raíz
no recuncho do sentimento
para arrincarlle á terra
gallos de vida en verso,
en flor.

Quixo o ceo inflixir dor,
tronzándolle as medras
que adormeceron a casca
sumindo na terra os cabelos sen flor.

Testemuñas da vida e da morte
espallan no aire a semente de versos
que medran nas rochas cos musgos
cinguíndose o mar nos reflexos da luz
aniñando no senso do sentimento da xente
que non esquece a árbore
nin a flor que os agromou.

Orballa Méndez Ferrín III

2007-05-15T22:57:00.000+01:00

Co título de realidade e mito de María Mariño, escribe Ferrín na súa columna “No fondo dos espellos” de El Sábado do Faro de Vigo, unha nova achega sobre a autora de Noia. Despois de facer un percorrido por esas forzas secretas que tentaron marxinar e ocultar a autora, ésta saíu á luz co apoio de Uxío Novoneyra, e máis tarde de Avilés de Taramancos e o propio Méndez Ferrín, aínda que non puido acadar en vida o recoñecemento do que é merecedora, o tempo está a colocala onde lle corresponde dentro da nosa literatura, ocupando un lugar que por xustiza gañou coa súa verba plasmada en versos de sentimento e sentido, de vida empurrada pola morte e de inmensa sensibilidade. Mais o que toca agora é honrala, e como dí Ferrín, “esperar que sexa lida e que os seus textos lle digan aos novos aquilo que para nós pasou desapercibido. Cousa que acontece só cos grandes”.

A revista GEO viaxa o Peneda-Gerês

2007-05-14T23:15:00.000+01:00

O número 243 da revista GEO, amósanos unha reportaxe sobre o Parque Nacional Peneda-Gerês “territorio salvaxe entre Portugal e Ourense” reza o seu título, mais a reportaxe da man de Jos Martín - con fermosísimas fotos de Jean-François Hellio y Nicolas van Ingen - é unha presentación chea de sentimento, mellor dito, é poesía que se desprende das verbas de Jos, que non caibe dúbida que se trata dunha persoa sensible, que percorreu moitos recunchos do parque nacional e que o pasmou de forma maxistral ; dábame ganas de irme correndo e meterme de cheo nas quenllas deste recuncho natural que non me canso de percorrer, e que con reportaxes coma esta agrandan a súa beleza.

As fermosas fotos amósanme esas imaxes que teño tan presentes, os penedos riscados, os bosques de musgos e fentos, de trasnos e estrelas, dos pobos da recóndita montaña, a mirada tranquila do cabalo garrano que pace ceibe no seu hábitat, dos estraloques que me estouparon na testa cando ía ó muiño con meus avós, ou cando nas corredoiras de Ludeiros a entrañable “tía Mineira” gostaba de me achegar a miña testa para sacarme un sorriso cando neno me entretiña a ollar o decorrer da auga que se consumía na terra verde, para logo camiñar por esas chairas que semellan unha paisaxe entre praias de area fina e campos dunha batalla de exércitos que a cabalo dirimían as súas disputas, mais o parque tamén é espazo de gando coma o entrañable cacheno, de cornos inmensos que non espantan nin as moscas, de corpo pequeno e cor alaranxado, gando de monte e gando de Olelas, un dos lugares máis arraianos que neste caso se atopa no lado galego, mais estas terras son sobre todo espazo de xentes que se adaptaron á súa orografía con sabedoría, con harmonía e respeto a esa natureza nai que todo o ofrece, aínda que coincido con Jos na súa apreciación de que “o home aparece pouco, mais está”. Cómpre non ollar cara outro lado e ir correndo a vivir este mundo arraiano que ofrece estampas difíciles de esquecer. ¡Quen puidera pasar a vida no lugar onde o tempo non é tempo, é vida!.

Software libre e Lareiras do coñecemento

2007-05-12T17:08:00.000+01:00

Nestes días conmemorase o aniversario de Mancomun.org que cumpriu un ano espallando de balde software no noso idioma. Vaia por diante a miña noraboa polo traballo feito en prol do software libre no noso país, algo parece que se move, mais aínda non se alumea unha idea clara de onde quere chegar nesta iniciativa irrenunciable e na que temos perdido moito terreo en relación con outras Comunidades Autónomas.
Dende que no ano 1995 se liberou Internet -o outro día, coma quen dí- non choveu nada neste eido, xa resulta difícil atopar un fogar sen ordenador e cada día son máis os que se achegan á rede para que lles facilite dalgunha forma a súa vida.
Neste terreo da sociedade da información houbo quen o viu de inmediato e puxo mans a obra, e a outros cústalles máis integrarse na realidade cotián. Mais o que me ocupa neste intre é falar sobre o software libre, sobre todo da aposta que debe facer a administración por migrar a este tipo de ferramentas. No ano 2005 só o 3% da administración pública española usa software libre, o que pon de manifesto que aínda está todo por facer.
Mais o curioso ocorre cando unha Comunidade Autónoma coma Extremadura, aposta alá polo ano 98 por informatizar tódalas aulas, co conseguinte gasto en ordenadores e o que resultaba insostentable, pagar 7.000 licenzas de software -uns 3.000 millóns de pesetas-, o que levou a percurar unha solución viable para sacar adiante a iniciativa. Xurdindo entón a aposta decidida deste goberno autónomico polo software libre, e nacendo o LinEx no ano 2002; a historia dende entón escríbese con letras de ouro nesta revolución que non para de medrar e que ten como obxectivo migrar tódolos ordenadores da administración autonómica dende xa.

Todo elo que é exemplo mundial e que xa recibiu os galardóns máis importantes neste eido a nivel internacional, é a nova revolución que dende un recuncho pequeniño e pouco poboado do mundo se amosa coma un éxito sen precedentes. Seguen os pasos de Extremadura: Alemania, Austria, Bélxica, Dinamarca, Finlandia, Irlanda, Portugal, Italia, Holanda entre outros moitos do vello continente, así coma Arxentina, Bolivia, Uruguai, Brasil, Colombia, Perú, Malaisia, China, Sur África, etc.
Apostar polo software libre supón ter liberdade de estudio e adaptación do mesmo, liberdade de distribución, liberdade de melloralo e publicitalo, liberdade de uso, seguridade e outros moitos factores que fan destas ferramentas unha opción inmellorable.
Se pensamos que todo elo supón un aforro inmenso de diñeiro que irá destinado a outras funcións como pode ser a sanidade, a educación, a mellora das vías de comunicación, xa non é somentes un soño, é unha obriga dos dirixentes apostar decididamente por esta tecnoloxía en defensa do patrimonio de todos, que pagamos cos nosos impostos.
Coido que debe ser prioridade do noso goberno da Xunta a aposta polo software libre, que aínda que se están facendo esforzos, hai que destinar máis persoal a tarefa, e recursos de todo tipo para contar canto antes cunha administración metida de cheo na migración a esta tecnoloxía. Ademáis, se temos en conta que contamos cun idioma propio que é o noso sinal de identidade fundamental, non podemos estar á espera de que se nos fagan os programas nos que traballar na nosa lingua, cando podemos crealos nós e mesmo abrir camiño para unha nova industria do coñecemento, como acontece no caso de Extremadura.
Tamén é de imperiosa necesidade que a administración achegue a tódolos cidadáns as novas tecnoloxías de balde, creando o que se poderían chamar as LAREIRAS DO COÑECEMENTO, que se espallen por toda a xeografía e fagan país cun software propio neste mundo tan diverso e á vez tan pequeno.

Luís Gallego tamén foi meu pediatra

2007-05-09T21:15:00.001+01:00

O pediatra Luís Gallego, toda unha referencia na cidade das Burgas, tamén foi o meu pediatra, como coido que o de moitos outros ourensáns que cada día pasaban pola súa consulta ó longo de moitas décadas de oficio de este bo médico e persoa excepcional.
Ourense perde unha persoa das que nacen moi poucas, un home que fixo da súa profesión a súa vida, e que en ningún caso quixo que lle servise para amasar fortuna, un médico que sempre estaba disposto a atender aquel que precisase en calquera momento e lugar.
Nestes últimos anos lembreime moitas veces del, sobre todo cando vou de visita á cidade e paso por diante de onde tiña a súa consulta, non fai mitos anos nunha desas visitas á cidade pregunteille a miña nai que fóra do doutor Gallego e non sabía si seguía a pasar consulta, aínda que pensaba que sí.
Endexamais esquecerei aquelas mañás húmidas e frías do inverno cando As Burgas espallaban o seu calor nun intento baldío de quecer unha cidade de xentes con abrigos, gorros, bufandas e luvas percorrendo as rúas molladas cara a consulta do doutor Gallego. Logo, a súa consulta variopinta coma de costume, moitas veces pequena para tódolos que acudiamos, e sempre ocupada por cativos con mirada perdida e cara apagada, que contrastaban coa vitalidade e enerxía que desprendía o doutor e que sempre impregnaba de ánimo a nosa asistencia.
Os ourensáns estamos en débeda con él, e a cidade de Ourense tamén; espero e desexo que se lle recoñezan os méritos aínda que él xa non poida vivilos. O meu sentido pésame á súa familia e amigos.

Alicerces contra o despoboamento III

2007-05-07T23:41:00.000+01:00

O home lígase directamente á casa do mesmo xeito que a casa se xungue á terra, sendo así a vivenda un vencello que liga ó home coa xeografía dun xeito íntimo.
Xaquín Lorenzo (Xocas).

Na teima de trocar o noso destino, coido que un alicerce importante contra o despoboamento do noso rural é ofrecer dende a administración vivendas ou axudas á compra ou aluguer da vivenda no rural, apoiada fortemente dende os estamentos e establecendo uns baremos proporcionais en función da distancia ó posto de traballo, ós servizos mais próximos, á poboación dese pobo ou do concello, incluso ó número de cativos que habitan o lugar, ou mesmo se os que concorren a estas vivendas teñen nenos, ou son persoas novas que poidan dinamizar a nosa economía rural e maila súa vida social.
Non caibe dúbida que a vivenda é determinante en moitos casos á hora de escoller o lugar onde vivir, mais cando non hai doces que poidan trocar a idea de mercar ou de alugar na cidade onde en teoría temos máis posibilidades de atopar traballo e desenrolar a nosa vida, case que todos optan por quedarse nas cidades ou mudarse a elas, mais se ollamos os resultados doutras autonomías que achegan cantidades interesantes de diñeiro á autopromoción, o que é o mesmo que construírse un a súa propia vivenda no seu pobo e na súa propia leira, esa cantidade que en todo comezo resulta vital para pagar arquitectos, permisos, rexistros, etc., animan quedar no lugar de procedencia.

Aínda que penso hai que ir mais aló, e apostar por programas piloto de recuperación de pobos que estean case abandoados ou a piques de ser pechados, recuperando as construcións existentes por parte da Xunta, mercándollas ós seus propietarios e logo alugalas a prezos simbólicos, coa opción de compra, ou sacalas ó mercado de xeito competitivo e tendo sempre en conta a unidade familiar e os outros factores que poidan determinar un decrecemento no prezo en función da aposta que se percura que non é outra que a de encher de vida os lugares que esmorecen sen remedio.

Se temos claro que queremos trocar a situación - que nestes intres pódese dicir que é dramática en Ourense e en Lugo - non caibe ollar cara outro lado e hai que pedirlle á Xunta que poña diñeiro enriba da mesa e a súa maquinaria para percurar saídas deste burato sen fundo.
Calquera iniciativa debe ir acompañada non só de cartos, senón doutras que fagan atractiva a idea de poder residir no rural -que dende logo ten moitas ventallas- mais tamén adoece de moito abandono durante as últimas décadas. E polo tanto é crucial ofrecer unas boas comunicacións, tanto viarias coma unha rede de alta capacidade para achegar Internet a cada recuncho, así como o desconcentrar a industria e crear polígonos industriais con futuro, e non sementar polígonos por case que tódolos concellos; penso que pode resultar máis atractivo un só polígono nunha bisbarra -indiferente do lugar onde se ubique-, ca varios e alonxados.

A sociedade da información que nos toca vivir, pode xogar un papel interesante nesta aposta, coido que podemos apoiarnos na tecnoloxía para percurar novos rumbos, e outro día falarei do que pense neste senso.

Polas Quenllas de Granada

2007-05-06T20:58:00.000+01:00

Nesta ponte de maio houbo tempo para achegarse á cidade idealizada polo mundo musulmán, a cidade onde o sobrio exterior da indescritible Alhambra lévate ó extasis do seus adentros, onde non hai verbas que fagan xustiza á sua beleza, coido que nin ollando moito tempo en moitas das veces que poidamos percorrela, acadaremos unha idea completa do que se agocha tras deses muros dourados.
Neste verxel de muros integrados na natureza, de auga percorrendo cada recuncho dos xardíns que pisaron tantos e tantos, onde o aire acariña as súas formas camiño da serra que pura e limpa permanece nevada dándolle un matiz de pureza a un contorno xa de por sí idílico.
Dende o Generalife e sempre en compaña da auga que todo o posúe, os ollos apéganse á paisaxe duns xardíns de árbores centenarias, de flores de temporada e de paredes duns Palacios que esperan ser pisados. Ó fondo unha cidade que non desentona bule chea de vida e sorrí orgullosa do que amosa, mentres o Río Darro escorre as augas que mollaron os xardíns que se erguen no alto verdes e sans.
Envólvenme os silenzos, a pesares de que flúen almas sen descanso, mais este lugar posúe tanta fermosura que non resulta difícil illarse ó pé dun piñeiro manso, ou acariñando a frescura da auga que estancada eiquí e acolá reflicte imaxes do que os meus ollos non deixan de contemplar.
Cada recuncho é lugar para apreciar esta ínsula ou o seu entorno, como acontece na Alcazaba, que dende os seus muros defensivos e torres deixanos que nos recreemos na serra e na cidade, tamén nos tesouros que protexen. Para achegarse ó Palacio de Carlos V que coroa unha parte importante deste recinto, hai que trocar a idea inicial e meterse noutro tempo e noutra forma de entender unha construción desmesurada, froito da grandeza do imperio que gobernou. Neste espazo -un tanto desaproveitado- agarda un museo e mais algunha que outra exposición temporal que lle dar cor e un pouco de calor a tan desanxelada construción.
Mais o tempo que nos venden para visitar os Palacios é pouco para ademirar tanta fermosura, cómpre ir cos ollos ben abertos e non descoidar ningunha estancia para facerse unha mínima idea do que alí se conserva; somentes podo convidar encarecidamente a súa visita, pois non me atrevo a poñer verbas que describan tales dependencias. Só teño magoa de non poder ver os Leóns do patio que leva ese nome, e polo tanto xa teño un motivo poderoso para regresar cando volten ó seu lugar para asegurar a fonte ou o “Mar de Bronce” do templo de Salomón como afirma unha das lendas sobre a súa orixe.
Xa por último pedir o apoio para que sexa declarada unha das SETE Marabillas do Mundo que o vindeiro 07/07/07 se elixirán en Lisboa; logo de competir entre 21 monumentos, calquera deles podería ser merecedor de dito recoñecemento, mais non dubido que a Alhambra co apoio dos cidadáns do mundo o acadará.

Na Lareira con Agustina Durán

2007-05-05T23:13:00.000+01:00

He plantado tres encinas...
y aunque no las vea crecer,
cuando me vaya, en el llano,
bajo su sombra estaré.
Agustina Durán

Sábado de poesía pura na tertulia de Gallos Quiebran Albores de Mérida. Nesta ocasión tivemos como convidada a Agustina Durán Albarca, poeta de Barcarrota (Badajoz), unha muller sorprendente pola súa obra ademáis de pola súa personalidade, unha vida curtida, chea de matices que sorprenden a medida que os vai contando e narrando coa sinxeleza e agarimo de nai, de persoa que se entrega na verba limpa sen subterfuxios.
Agustina é sobre todo unha muller de pobo, mellor dito, de campo, ela sempre sentiu a necesidade de permanecer a carón da horta a pesares de ter que “exiliarse” no Madrid que a tantos e tantos lles deu cobertor cando precisaban percurar lonxe do seu lar a subsistencia, mais todo iso é anecdótico na súa obra e probablemente na súa vida.
Esta muller vital de sensibilidade extrema, amósase a través da súa poesía de sentimento desa poética en ocasións mística, na que percura atopar resposta ás súas dúbidas, neses versos comprometidos para un mundo que precisa de compromiso.
Comentábame que lle agrada que a súa poesía sexa limpa, de maneira que se entenda o que transmite e que ningunha néboa escureza a súa mensaxe, e moito menos que nada escureza ó lector dos seus libros.
Coido que Agustina deixanos unha parte de sí en cada poema, coma a sobreira que nos achega a súa cortiza, mais a súa obra é coma a dehesa perenne e florida, cobre de sentimentos a terra que ela ama, e agasállanos cas cores da súa escrita.

25 de Abril

2007-04-25T20:00:00.000+01:00

Grândola, vila morena
Terra da fraternidade
O povo é quem mais ordena
Dentro de ti, ó cidade
José Afonso

Os versos de Zeca Afonso xa eran premonitorios dez anos antes cando foron escritos. Non caibe dúbida de que “o povo é quem mais ordena”, con este hinno á liberdade comezou aquela madrugada do 25 de abril de 1974 a revoluçao dos cravos, unha páxina na liberación dun pobo inimaxinable nos tempos que corren a pesares de ter evolucionado en tantos aspectos, cómpre ollar sempre cara Portugal como exemplo do derrube das cadeas sen pólvora e sen espingardas, endexamais poderán borrar a imaxe das espingardas cargadas con cravos.
Portugal, que acadou a democracia sen derramar sangue foi o espello no que se ollou España cando dous anos máis tarde tivo que afrontar o seu proceso democrático, xa non caibía ningunha ditadura na península, moito menos en Europa, xa empurraban os ventos dos Pirineos e moito máis os que chegaban dende o Atlántico alentados polos nosos irmáns portugueses; a revoluçao dos cravos foi máis ca revoluçao portuguesa pola liberdade, foi o detonante para acabar con calquera intento de continuidade dunha ditadura moribunda coma a de Franco.
Ogallá un día tódalas espingardas se carguen de cravos, e tódalas revolucións sexan coma a do 25 de abril de 1974.Queridos irmáns a vosa revoluçao tamén é a nosa, fraternidade e liberdade.

Árbores senlleiras

2007-04-24T23:30:00.000+01:00

Días atrás a Xunta aprobou o catálogo de árbores senlleiras -coido que xa era hora-, pois no noso país lévanse perdido árbores centenarias de acotío, mais como a sensibilidade coa nosa natureza non era unha prioridade, ollábase para outro lado cando calquera cortaba un carballo ou castiñeiro que todos acordaban nalgún lugar e sempre o viran tan voluminoso “eu sempre o acordo así”, expresábase calquera veciño que lle preguntabas polo exemplar ademirado. Ata que un día chegaba un mal chamado dono, que decidía sobre a continuidade do mesmo ou o movía definitivamente para algunha lareira ou para facer unhas táboas que cubrirían o sobrado ou forro de calquera vivenda, ou o que era moi habitual, remataba sendo un carro que pisaría as súas raíces xa secas por falla de corpo.
Recordo moitas árbores que xa se perderon para sempre, moitas delas forman parte da miña infancia, pois pasaba ó pé delas día sí e día tamén, coma un castiñeiro que se chamaba do “Maceda” e que estaba onde a adega da María do Emilio, ata que un día foi segado pola cadea mortal dun ruído artificial que o botou ó chan definitivamente, para logo con cuñas de ferro e machados convértelo nunha morea de rechas para o lume, grande fazaña. Para min xa nunca mais aquel camiño voltou a ser o mesmo, xa non apañei máis castañas súas logo de llas arrincar ó forte vento do inverno. Así aconteceu con outras árbores e segue a acontecer, polo que precisamos protexer cantas máis mellor, e atrévome a dicir que Galicia pode contar con miles de árbores aínda que precisan desa protección, que son parte da paisaxe e que viron pasar ós seus pés xeracións de minúsculos seres, ás veces destrutores.
Gustaríame moito que se protexeran árbores do meu pobo que aínda se erguen ó vento dende tempo inmemorial y que teñen tódolos méritos para que ollemos pola súa integridade para deixarllas de legado ás xeracións vindeiras e que poidan desfrutar delas coma nós o facemos; quixera que o Carballo de San Pedro en Ludeiros, que ademais conta cun corete entre o seu ramaxe (quizais sexa o único no mundo), tivese o privilexio de que o noso goberno ollase por il e o protexese. Son moitas as xentes que a el se achegan e que se soben ó seu ramaxe para ollar os cumios da Serra de Santa Eufemia e o Quinxo, para desfrutar da tranquilidade que nos ofrece a natureza nestes recunchos tan afastados do mundanal ruído; teño un bo amigo que non desperdicia ocasión para achegarse cando pode a reflexionar a carón dos seus gallos. Mais tamén é merecedor de ser protexido o Carballo de Santa Cruz en Compostela, ou a sobreira do Bubán, tamén o son as sobreiras da Travesa, ou o Castiñeiro do Grilo, por non falar do Carballo da Escusalla, todos eles na Parroquia de Manín en Lobios, e tería gostado que os castiñeiros do Río Mau ou os de Manín, tamén tiveran esa sorte, mais foron consumidos polas lapas dos incendios que non respetan istes avós da nosa natureza.
Coido que podería falar de moitas outras árbores que coñezo noutros lugares, mais con estas que forman parte da miña memoria e da miña vida, abonda a modo de exemplo do grande patrimonio que aínda temos.

No Día do Libro

2007-04-23T13:36:00.000+01:00

Y, diciendo esto, dio de espuelas a su caballo Rocinante, sin atender a las voces que su escudero Sancho le daba, advirtiéndole que sin duda alguna eran molinos de viento, y no gigantes, aquellos que iba a acometer. Pero él iba tan puesto en que eran gigantes, que ni oía las voces de su escudero Sancho, ni echaba de ver, aunque estaba ya bien cerca, lo que eran, antes iba diciendo en voces altas:
Non fuyades, cobardes y viles criaturas, que un solo caballero es el que os acomete.
Miguel de Cervantes

Nunha data tan sinalada coma ésta, cómpre rememorar algunha pasaxe do Quixote, mais tamén é tempo para falar doutros libros, de se achegar eles sen reparos, sen ningunha atadura nin censura, coido que calquera libro agarda para amosar unha pasaxe a un mundo descoñecido, a unha vida feita verso ou a unha historia fabulosa, coma dicía Eugenio de Andrade no seu poema “Ver claro” Toda a poesía e luminosa, até / até a mais obscura.
Neste ano pasado e parte do que está a correr moito se leva escrito sobre a Memoria, con razón, pois debemos saber todo o que aconteceu neses anos de penumbra para que nada igual nos volva acontecer. E quixera dar conta dun par de poemarios que se editaron no noso país e que merece a pena formen parte da nosa biblioteca e mais da nosa lectura, estou a falar de “Poemas pola memoria (1936-2006)” editado pola Xunta de Galicia nunha edición e introdución de Manuel Fernández Rodríguez, no que hai unha escolma de autores do noso país coma: Celso Emilio Ferreiro, Luz Pozo Garza, Xosé Luís Méndez Ferrín, Uxío Novoneira, Carmen Blanco, Darío Xohán Cabana, Antón Tovar, Olga Novo, e outros moitos escritores da nosa literatura que deixan o seu pensamento e sentimento no verso que rememora a atrocidade, a vida segada pola senrazón, a inxustiza de non atopar os seres queridos, a persecución da razón, a mentira sempre podre. No outro poemario “Voverlles a palabra, homenaxe aos represaliados do franquismo”, editado pola Difusora de Letras, Artes e Ideas coa colaboración da Asociación Arraianos e coordinado por Xoán Carlos Domínguez Alberte e Baldo Ramos, ofrécenos outra escolma de poemas e relatos breves, acompañados dalgunhas imaxes que falan por elas soas, que nos alumean neste percorrido do noso pasado máis recente e máis podre, dende un maxistral prólogo de Xesús Alonso Montero ata o mural de Xosé Vizoso.
Mais non todo é poesía, aínda que non deixemos pasar ningún día sen ler a lo menos unha poesía.

Lectura de poemas de María Mariño en Mérida

2007-04-22T23:16:00.000+01:00

Con motivo da celebración do día do libro, mañá ás 20 horas celébrase en Mérida (Badaxoz) no Rincón dos Poetas una lectura de poemas, na que participaremos varios escritores e no que se lerán poemas propios e de autores varios.
Como me invitaron a dito acto para que lera algún dos meus poemas e de algún autor que eu quixera, elixín como homenaxe ás nosas letras un par de poemas de María Mariño Carou que lerei para achegar a súa verba a estes confíns de Extremadura, coido que a nosa autora merece tódolos recoñecementos que lle podamos facer, dentro e fora do país, pois a súa obra é dunha riqueza única, un exemplo de poeta feita a sí mesma, unha muller irrepetible na nosa literatura.

Día mundial da Terra

2007-04-22T23:07:00.000+01:00

Ah, um día a casa será bosque,
à sua sombra encontrarei a fonte
onde um rumor de água é só silêncio.
Eugénio de Andrade

Hoxe que celebramos o día mundial da Terra, ogallá sirva para concenciarnos un pouquiño máis de que non podemos seguir con iste ritmo de consumo feroz e sen sentido, onde todo está sometido ó poder do consumo, como único sentido ás vida que parecen posuídas polo pracer do inmediato e tanxible, sen ollar nin un intre o dano que lle causamos ó planeta, en definitiva a nosa verdadeira casa, que de non coidala un chisco mais, por moitas reformas e reparacións que lle queiramos facer o mesmo xa é demasiado tarde para evitar que se convirta en bosque, como ben dí Eugénio de Andrade no seu verso.
Non custa moito achegar a man ó interruptor dos aparellos que temos na casa en stand by e apagalos, moito menos nos custa apagar esas luces que non alumean a ninguén, ou reducir a carga da cisterna do water, por non falar de usar o transporte público ou ir andando ós sitios que nolo permitan, ou mellor, que bo é coller a bicicleta e usala para desprazarnos nas distancias curtas, consumir carburantes biolóxicos ou aproveitar a luz do día para alumear as nosas tarefas na casa ou no traballo.
Coido que tamén debemos de esixir sen miramentos ós nosos gobernantes unha aposta decidida polas enerxías renovables (iso sí, con sentidiño e sen sometelo todo ó interés económico). Ningún edificio público debería de construírse sen contar cun aproveitamento fotovoltaico axeitado ó consumo do mesmo, precisamos empurrar todos no mesmo sentido se queremos cando menos deixarlle algo do que nós coñecemos ós nosos fillos, xa non me atrevo a dicir ós nosos netos.

Orballa Méndez Ferrín II

2007-04-17T23:51:00.000+01:00

O sábado o mestre Ferrín amosounos dende o fondo dos espellos unha achega a María Mariño, afondando nos rumores que en tempo asociaban a poesía da autora Noiesa cun heterónimo de Novoneyra. Logo de describirnos unha chea de casos que puxeron en entredito as autorías de literatos mundialmente coñecidos, fai fincapé na dimensión poética de María Mariño, invitándonos a ler á escritora para deixarnos ir ó seu universo orixinalísimo, dunha verdadeira voz poética.
Non podo máis ca coincidir ca súa opinión de invitar a ler para coñecer verdadeiramente a esta poeta sinxela e de voz limpa, de sentido verso e escrita clara, coma nestes fermosos versos que din:
Logo de min saeu texto
que inda ninguén atopou.
Quedáronse co seu verso

que en cantiga se trocou.

A propósito do Xabarín Club

2007-04-16T23:46:00.000+01:00

Xa non sabemos a canto estamos -con esta expresión nosa- dende hai tempo ou para ser máis xustos dende que empezaron os cambios de directivos na TVG ou G como se lle coñece agora xa non sabemos o que programarán na canle internacional da televisión do noso país. Cada pouco tempo cambian a grella, sacan e poñen coma se dunha morea de estrume se tratase a cambialo de lugar sen saber onde apousentalo de xeito definitivo, mais o peor non é que cambien a programación, xa case nos afiguemos, cada vez vemos menos a televisión que nos achega a nosa cultura, pois resulta desconcertante facerse a idea do que te atoparás maña.
Dende hai unhas semanas non se recibe o sinal polo Hispasat (descoñezo a razón), o que obriga a percurar na fondura do ceo un satélite distinto que achegue as verbas do noso idioma e maila nosa cultura. Aínda que a peor das desfeitas non é o deixar de emitir no Hispasat, peor é non ter unha programación infantil na canle internacional, non entendo por que dende que temos nova dirección do ente público se deixou de emitir debuxos animados, por que se castiga ós cativos galegofalantes que residen no exterior a non poder ollar na súa televisión unha programación axeitada á súa idade, e por que se nos castiga con programas pouco educativos polas tardes.
Dende que se retirou a programación infantil da canle internacional, dirixímonos a tódolos responsables da canle, sen acadar máis resposta ca que nos remiten tanto Victoria E. Nogueira (Novas Canles e Retransmisións) coma o Club Xabarín, que moi amablemente nos dín que non teñen dereitos de debuxos animados. INCRIBLE, non dou crédito a semellante resposta, cómo é posible que se poida dicir tan tranquilamente que non tes dereitos de emisión de debuxos, cando se gastaron cantidades astronómicas no novo cambio de imaxe para nos achegar o famoso G. Se non teñen os dereitos páguenos, e non castiguen máis ós nosos meniños sen debuxos no seu idioma.
Hoxe recollen os medios escritos de Galicia que a TVG reestructura a súa franxa de tarde e amplía o “Xabarín Club”. Mágoa de que non nos chegue algo.
Creo que a nosa cultura e mailo noso idioma non teñen prezo, e polo tanto non valen escusas, moito menos cando criamos que coa chegada de novos ventos á canle pública íamos ter máis cultura, máis idioma, máis país, para todos e para todas, inclusive os nenos, e menos “Piñeiros”.

Linces para Extremadura

2007-04-15T19:17:00.000+01:00

Presentouse o programa de recuperación do lince en Extremadura, no que se levaba traballando 13 anos para restablecer os hábitats que o felino perdeu ó longo do século pasado. Esta nova agardada polos defensores da reintrodución do lince en diversos territorios da península, fai de Extremadura un referente da conservación da natureza, ó contar con exemplares para a súa cría de xeito vixiado no seu territorio. Para esta ocasión escolléronse terras do norte de Cáceres, en Zarza de Granadilla máis concretamente en Granadilla, onde se atopa o encoro de Gabriel e Galán, que asulagou as terras deste pobo que agora permañece abandoado -aínda que se pode visitar-, outra desfeita das compañías hidroelétricas que asulagaron o val e deixaron ás xentes sen o seu medio de vida, véndose obrigados a emigrar. Nesta zona paradisíaca arraiana con Salamanca das Hurdes, o territorio que ocupará o lince está despoboado, e as interferencias no territorio son mínimas, o que fai do lugar un enclave idóneo para que a especie se adapte ó medio e se multiplique, para logo conquerir outras partes do territorio xa e modo ceibe.
De entrada xa están 2,5 millóns de euros por riba da mesa para as obras de acondicionamento do terreo, coa intención de que a comenzos do ano 2008 cheguen as primeiras parellas reprodutoras. Mais isto no queda eiquí e Portugal tamén disporá en breve dun lugar escollido para achegarlles parellas de linces, o que de feito fai xustiza ó seu nome de Ibérico e novamente pisará o territorio dos seus antergos. Co tempo iránse introducindo noutros “santuarios” de Castela León, Castela A Mancha e Madrid.
Coido que Galicia debería implicarse na reintrodución da especie, facer unha aposta por levar de novo este felino ós seus paraxes -aínda que se extinguira no noso país hai logo un século-, e para elo creo que conta con lugares na provincia de Ourense que poderían cumprir coas condicións para o seu achegamento, ben por ter un clima Mediterráneo e ben por ser lugares de pouca presenza humana, como acontece no Parque Natural da Baixa Limia-Serra do Xurés. Neste Parque unha posible opción sería na zona de Queguas, Pena de Anamán, e a Serra do Leboreiro, xunto co Parque Nacional Peneda Gerês, o que fraguaría un proxecto transfronteirizo transcendental e que suporía unha inversión en medios materiaís e persoais moi importante, por non falar do que significaría contar con iste felino no noso territorio a xeito de turismo, de medios técnicos e humanos que enriquecería a xa éxitosa reintrodución de especies que nestes últimos anos se está a levar neste reduto protexido. Esperaremos que as nosas autoridades medioambientais dean un paso ó fronte neste eido.

Un realismo de pintura

2007-04-14T23:45:00.000+01:00

“A pintura é poesía que se olla máis que se sinte, a poesía é poesía é pintura que se sinte máis que se olla”.
Leonardo da Vinci.

Estes días exponse no Centro Cultural Alcazaba de Mérida, unha mostra de pintura de varios autores titulares “Amigos do realismo”, na que se amosan pinturas de José Mª Madrid, un trotamundos da paisaxe e primeiros planos, na que o colorido e a realidade plásmanse para reflexar a viveza da natureza.
Eric Rubió traza nos seus lenzos cheos de verde unhas fascinantes imaxes da natureza que il percibe, amosando unha expresividade natural plena, fantástico o seu óleo da “Alta Garrotxa” ou o “Campo de amapolas”, por non falar da vida que se desprende na “Loza en Guipuzcoa” subindo ó traveso das chimeneas das casas que parecendo abandoadas, respiran vida. Mais a paisaxe fíxose bosque e o bosque é Eric.
Fermín Colomer consegue que a auga se faga vidro, pintándoo dun xeito tan real que custa resistirse a tocar eses remansos critalinos de pureza, fermosos son os grises malva de ceos que se apagan nun atardecer de vida.
P. Ventura Juliá amosa nos seus retratos de trazo groso un movemento do momento detido, unha pintura difuminada que se realza nas súas paisaxes que parecen sacadas dos soños.

O coraçao tem três portas de Dulce Pontes

2007-04-11T23:10:00.000+01:00

O pasado día 8 de outubro de 2006, tiven a oportunidade de poder disfrutar do primeiro concerto da fadista portuguesa que deu para presentar o seu traballo “O coraçao tem três portas”.Aquela tarde de outono, no Centro Cultural Alcazaba de Mérida non caibía nin unha agulla, a oportunidade era para non deixala pasar, moito menos no meu caso que gosto en demasía do Fado, música e sentimento transmitido por voces excepcionais, e no caso de Dulce Pontes quedamos todos extasiados de semellante deslumeamento de cores na sua fermosísima voz; coido que é un arco da vella esplendoroso, quizais a mellor ou unha das mellores voces vivas de Portugal, mais o que aprecio sobre todo é a súa entrega completa no escenario, ademais de cantar, interpreta a música, bailla con sentimento, algo indescriptible. Quen teña a oportunidade que non a deixe pasar, pois concertos deste tipo son inesquencibles.
Coma xa por entón quería facerme co seu traballo -composto por dous discos e un DVD- mais non se puña á venda ata principios do 2007, houbo que esperar para mercalo, aínda que a espera se fixo longa, pois a pesares de varias percuras nas tendas especializadas, incluso a través da rede, non atopei o seu disco en ningures, ata que a semana pasada nunha das visitas á Livraría Torga de Ourense, atópome con sorpresa e moito gusto o disco, e dende entón non desaproveito os intres para escoitar algunhas das súas cancións.
No CD 1, que foi grabado en vivo no Tour Mundial, a cantante ofrécenos un repertorio moi musical, animado e con ise colorido de voz que tanto me enche, unha entrega á musicalidade das cancións, nunhas cancións que son todo verbas de sentimento e poesía.
No CD 2, grabado na Igrexa de Sta. María em Óbidos e no Convento do Cristo em Tomar, a espiritualidade transmítese na súa voz e nas cancións, en tono melodioso, de recollemento e descanso, o misticismo que lle impregna os temas fan a ledicia dos ouvidos cando precisan de susurros para calmar o espíritu e disfrutar da estadía calma, deses remansos de tranquilidade na precura de acougar o sentido ou de acompañamento na letura dun libro.
Paga a pena.

Santa María a Real

2007-04-10T23:33:00.000+01:00

Días atrás cumpríronse 25 anos da declaración da Igrexa de Santa María A Real como monumento histórico artístico, coido que moi merecidamente, pois estamos ante un monumento único na provincia de Ourense e unha das igrexas do barroco churrigueresco máis importantes de Galicia.
Destaca a súa facha principal, onde as súas columnas salomónicas decoradas con cachos de uvas, releves, decoracións heráldicas, hormaciñas e pináculos, poñen de manifesto a decoración do século XVIII.
Tamén non nos pasa desapercibida a maxestuosidade da súa torre lateral, despegada sinxelamente do corpo da igrexa e que amosa un campanario cunha balaustrada moi destacada así coma o seu campanario.
Non desmerecen as dúas fachadas laterais, onde os canteiros se recrearon novamente na pedra para lle dar formas inimaxinables, resaltando na portada norte a figura de San Rosendo e na Sur a de San Xosé.
Xa dentro da igrexa quedamos ademirados pola riqueza dos seus retablos, onde se pode observar no central a imaxe da María do século XVI-XVII, atribuída ó portugués Alonso Martínez, mais non desmerecen ningún dos seus retablos laterais, con imaxes da Inmaculada, da Virxe do Carme, do Sagrado Corazón.
Unha fermosa xoia do noso país, que cómpre visitar e ademirar. Dende este lugar privilexiado da Baixa Limia, óllanse unhas vistas da Serra de Santa Eufemia, O Quinxo ou mesmo o Xurés, que nas tardes de solpor, derreten os sentidos e énchenos de sosego nestes tempos tan apresurados.
Foto de Flora Enríquez.

Abandono da estrada OU-540

2007-04-10T13:42:00.000+01:00

Logo de pasar un días na lareira, que aínda se agradece, é tempo de rememorar estes días na bisbarra da Baixa Limia coa familia, onde o tempo se fixo pouco para afondar nas conversas a carón do bo lume, cos chourizos, os xamóns e as cacheiras penduradas para apañar esas rafas de fume que axudan na curación da carne e que lle engade a xinxa de sabor ó alimento básico da nosa cultura rural.
Estes tamén foron días de desprazamentos á cidade de Ourense, para acompañar ó avó que alí está ingresado no Hospital, e logo de facer dúas viaxes cada día ata a cidade dende Lobios pola estrada OU-540 ou N-540 (como era coñecida antes), o certo é que non podo deixar de pensar no estado de abandono desta estrada moi concorrida diariamente por infinidade de cidadáns que se desprazan á capital a facer as xestións que precisan, ou dende ésta para traballar nos pobos que se sitúan no seu percorrido.
Non entendo que logo de case 20 anos dende a construción deste novo trazado obrigado en parte pola construción do encoro de Lindoso, e porque xungue bisbarras coma a Baixa Limia e Celanova -cunha densidade de poboación considerable (moita mais hai vinte anos)- e que precisaba unha estrada de alta capacidade para axilizar os desprazamentos e mais a feble industria que non acaba de despegar endexamais, esquecida por todos ó longo do tempo.
Coido que despois de dúas décadas xa non estará de máis esixir que esta estrada sexa merecedora dunha capa de aglomerado para viaxar nunhas mínimas condicións de comodidade e seguridade, non é de recibo que nos teñan desprezados desta maneira, que ninguén olle para os poucos emprendedores destas terras arraianas, que en nada beneficia unha estrada abandonada, que se converte nun suplicio percorrela, lonxe de separarnos tan só 70 Km. dende a fronteira da Madalena coa capital de provincia, parece que media un abismo de ruídos, buracos, cortes, firme tronzado, e marcas borradas polo desgaste.
Descoñezo en qué situación está a prometida autoestrada ata Celanova, mais aínda que ésta chegue máis cedo ca tarde, débennos un manteñemento do que temos, precisamos unha estrada segura e cómoda, que achegue os nosos cidadáns e que agrade ós que nos visitan no seu tempo de esparcemento, que procuran no turismo que lle ofrecemos un descanso e non un sacrificio. Precisamos manter a pouca industria que temos, que é fundamentalmente de servizos, para non esmorecer antes de tempo.

Polas Quenllas do Val do Jerte

2007-04-02T01:23:00.000+01:00

Agroma a terra nun branco inverno
agochándoa dun ceo envexoso
que recea de non acadar os ollares
das xentes no seu camiñar…

Con estes versos dun poema que lle adico ó Val do Jerte, quero comezar este percorrido por un milagre do home feito pola natureza. Nada mais avistar terras de Plasencia, ábrese o espazo que remata no porto de Tornavacas e que conforma un Val de socalcos e regatos pequenos, de remanso nas augas do seu río e frío nos cumios da súa serra, onde habita a cabra montés e os carballos queren sobrevivir ás árbores sagradas de pel lisa e gallos frondosos, que logo de se amosar nevados cando os primeiros raios de sol da primavera acarician o seu tronco espido, vístense de verde para logo agasallarnos dun doce vermello que nos derrete o padal e trastoca o ollar, nunha mestura de verde e vermello celestial.

Chegado a Cabezuela del Valle, logo de deixar atrás Navaconcejo e otros lugares das costas de ámbalas ribeiras, é momento de repoñer forzas cunhas troitas ó estilo monxe e unha augardente Kirchs ó pé do río Jerte, que discorre tranquilo, caudaloso e que non desentoa a súa melodía o camiñar da xente que percorre o seu curso. Tamén e momento para achegarse ó museo da Cereixa, onde de forma ben artellada nos achegan dende a historia dos primeiros aproveitamentos do froito ata a industria que hoxe move toda unha bisbarra e que non deixa de medrar, tamén eiquí nos podemos facer unha boa idea de cómo evolucionou o aproveitamento, dende o principio que se achegaban por conta de cada propietario as producións ata Plasencia, ata agora que en poucas horas cóllense da árbore e están dispostas nos mercados máis esixentes do país, coma Madríd ou Barcelona, tamén se exporta unha boa cantidade que de igual maneira chega ó destiño en perfectas condicións de hixene e calidade.
Mais a cereixa non é só o froito, senón toda a industria que se desenrolou en volta a dito froito, e son moitos os licores, augardentes ou marmeladas que chegan a un mercado larpeiro que non escatima en produtos con denominación de orixe.
Todo elo move cantidades astronómicas de diñeiro, fraguou unha industria potentísima e artellou unha forma de vida nun val que podería estar condenado ó abandono da súa poboación en percura de mellorar a situación económica lonxe de onde naceron, por ser receptores de inmigrantes, o que fomenta todo tipo de negocios adxacentes.
Ademáis de contar cunha demanda turística brutal, e nos últimos anos, cunha compra masiva de vivendas por cidadáns que residen en Madrid ou cidades da periferia e que grazas ás boas comunicacións se achegan a cotío a pasar o seu tempo de lecer.
Chegado ó porto de Tornavacas, logo de deixar atrás o pobo do Jerte e maila súa Garganta de los Infiernos que outro día visitarei, é tempo de ademirar a maxestuosidade do val e recrear a vista ata o remanso que nos amosa o río Jerte detido nas portas de Plasencia.
Un bo exemplo de aproveitamento sostido e desenrolo. Deberiamos tomar nota noutros lugares.

Alicerces contra o despoboamento II

2007-03-31T23:54:00.000+01:00

Minha aldeia é todo o mundo.
Todo o mundo me pertence.
Aqui me encontro e confundo
com gente de todo o mundo
que a todo o mundo pertence.

António Gedeao, reflicte no seu poema “Minha Aldeia” ese sentimento global de pertenza a un único mundo, mais aló da realidade que nos amosa cada día as barreiras que nos separan, que construímos coa idea de protexernos dun medo irracional que nos ille dos perigos que nos inventamos, lonxe de ver que precisamos percorrer os camiños da vida cos que veñen, pois ese novo gallo de esperanza axuda a manter a árbore que sempre retonou logo dun inverno frío.
Somos un País de emigrantes, pisamos cada recuncho deste planeta –e aínda que a historia da humanidade é a historia das súas emigracións-, agora coa chegada das xentes que agromaron noutras primaveras, temos a esperanza de que eles enchan o oco que outros deixaron ou simplemente contribúan a deshermar unha sociedade rural que se afoga pola grama do abandono.

Neste segundo alicerce, quero poñer enriba da mesa a necesidade de contar coa xente inmigrante que se achega á nosa sociedade coa intención de abrise camiño, e contribuír ó noso desenrolo e o seu proxecto de vida. Coido que falla a orientación de aqueles que estando dispostos a sumarse á sociedade rural, quédanse nas cidades onde esperan ter máis saídas, para en moitos casos sobrevivir a duras penas na selva do asfalto.
Se ofertásemos vivenda a prezos moi baixos, ou incluso en algúns casos nos que se sumasen familias con cativos ofrecéndolles vivendas gratis, estariamos dando un paso para que non se despoboen definitivamente os nosos lugares, conseguiríamos achegar xente nova en idade de traballar no campo, ou de atender os nosos vellos, e o que é máis difícil, achegaríamos nenos a nosas escolas que esmorecen irremediablemente.
É sabido que se precisa moita xente no rural, e é o momento de reorientar os fluxos de inmigrantes que percuran unha saída digna ás súas necesidades.
Creo que debemos pensar nesta nova posibilidade, coma unha das posibles solucións ó despoboamento rural, pois xa se está a aplicar en algúns Concellos de Castela con resultados máis que satisfactorios. Outro día falarei do exemplo de Gotarrendura en Ávila.

Geira / Vía Nova

2007-03-29T19:32:00.000+01:00

Días atrás chegoume o “Intinerario Geira / Vía nova en la Sierra del Gerês / Xurés”, un traballo que botabamos en falla e que dende logo non ten desperdicio. Non é unha guía turística ó uso, senón un exemplar ben documentado sobre a Vía XVIII do Itinerario de Antonino dende a milla XII á XLI, discorrendo por boa parte do territorio portugués dende Ribeira da Pala, Freligresía de Paredes Secas en Amares (Portugal), ata a milla XLI en Lobios xa en Galicia. Conta cuns gráficos que nos poñen en camiño dunha forma vistosa e sinxela, xa somentes nos queda preparar o macuto, o chapeo e unha vara de castiñeiro na que apoiar as millas que nos quedan por percorrer e dar boa conta deste vestixio do noso pasado romano tan ben conservado e, como non, desfrutar da natureza en toda a súa plenitude dentro do Parque Natural Baixa Limia-Serra do Xurés, e do Parque Nacional Peneda Gerês.
Este itinerario de 39 millas romanas, achéganos ó coñecemento dos miliarios, non en van eiquí atópanse 276 miliarios identificados, o que non deixa indiferente a ninguén.
Mais tamén resulta interesantísima a información que se presenta das Mansións que neste tramo foron construídas, como son a de Salaniana e Aquis Originis (unha mansión ben estudada por Manuel Xusto Rodríguez, que deixa unha fonda pegada neste traballo), sen esquencernos do papel crucial que xogou o campamento romano de Aquis Querquennis para a construción desta Vía.
Cómpre non esquecernos do tramo que asulagou o encoro de Vilariño das Furnas, e incluso do papel que esta vía xogou como Camiño de Santiago para os peregrinos do sur, e que se coñecía como Camiño da Raiña Santa.Como son moitos os vestixios que aínda quedan, e que debemos conservar e protexer do mellor modo posible, sen renunciar a desfrutalos, estou convencido de que esta mal chamada guía contribuirá á labor de divulgación e tamén de coñecemento deste patrimonio de todos que entre todos habemos conservar, e como non, esperamos que nun futuro esa conservación sexa apoiada con figuras coma a declaración de Patrimonio da Humanidade.

Alicerces contra o despoboamento I

2007-03-27T23:55:00.000+01:00

Agora que quedamos tan soliños,
orfos da luz anterga dos camiños,
…..

….. Non deixemos que morra na lareira
o lume dos abós,
…..

Estes versos de Celso Emilio Ferreiro do poema “A Herdanza”, son un reflexo do meu sentimento nos tempos que nos tocan vivir de despoboamento do noso rural, dese rural que forma a base os alicerces que fraguaron a sociedade galega de antano e de hoxe, que morre irremediablemente por culpa de todos, por falta de vontade para trocar esta realidade por unha fiestra que achegue raios de luz que prendan a chama da vida, que sequen o verme que nos caruncha para converternos en pó.
Precisamos levantar a voz contra a desidia, contra a falta de vontade, contra o esquecemento, mais tamén precisamos que esa voz feble, case derrotada, zoe nos ouvidos con verbas que poidan axudar a trocar o destino que temos fixado.
E como me resisto a que as cousas continúen do modo que están aportarei o meu modesto entender para berrar ideas que poidan axudar a orballar novamente sobre o noso lar. Non quero ser cómplice desta morte anunciada, aínda que teña certa parte de culpa, pois eu tamén marchei; mais resístome a resignarme sen mais, preciso desafogar o meu desacougo, e quero pensar -aínda que só sexa porque creo nas posibilidades da nosa sociedade, e de que os tempos son cíclicos- que hai saída, que se todos empurramos un pouco, moveremos este barco case afundido e achegarémolo ó porto da esperanza, onde a luz e a algarabía esquecerán os tempos pasados, o pesadelo dun soño que non foi mais ca un mal soño.

Hoxe porei un primeiro Alicerce, coa intención de que istes vaian medrando co tempo e o mesmo lle cheguen ós que teñen que tomar decisións para prender a chama que desencadee o lume que precisa a nosa lareira. Aposto porque dende o goberno do noso país se fagan con vivendas no medio rural, as rehabiliten e as ofrezan a xente nova que queira dispoñer dunha primeira vivenda que poida ser ben en réxime de aluger ou ben mercándoa, fortemente subvencionadas, e aumentando esas subvencións para os que teñan fillos, esta medida tamén se podería complementar con fortes achegas á construción por conta propia desa vivenda no medio rural (e cando digo fortes achegas, non falo de 3.000 euros, senón de montantes moito maiores e gostosos), mais non só deben estar pensadas para cidadáns galegos, senón para os novos cidadáns que chegados doutros lugares queren formar unha familia lonxe da cidade, que prefiren vivir no campo ou que a súa opción de vida pasa por integrarse no medio rural envellecido onde pode atopar unha saída laboral prestando atención ós vellos, e sobre todo aportando xuventude, entusiasmo e mantendo o noso entrelazado de pobos que contribuíron en boa medida á conservación do medio ambiente e que precisan xente para que este castelo non se nos veña abaixo.